Moliere Eğitim Araştırma Projesi: Vücut Çalışmaları - 2

Aşağıdaki yazı Moliere Eğitim Araştırma Projesinin vücut çalışmaları alanındaki uygulamalarının bir bölümünün dökümüdür. Grup, vücut çalışmalarında stilizasyon egzersizleri üzerinden ilerledi. Yazı, sonlandırılmış bir çalışmanın notlarından ziyade Nisan 2009 tarihine kadar gelinen noktanın toparlanması sonucu ortaya çıkmıştır.

Stilizasyon Çalışması

Stilizasyon kullanımı kasların, eklem gruplarının ve omurların iyi ısınmasını gerektirdiğinden çalışmanın bir bölümünü ön hazırlığa ayırmak gerekir. Örneğin en azından 20 dakikalık bir zaman dilimini bu yönde kullanmak faydalı olacaktır. Biz çalışmalarda ön hazırlık kısmını iki bölüme ayırdık. İlk bölümde omurlar ve temel eklem gruplarının ısıtılmasına, ikinci bölümde ise kas gruplarının gerilme ve esnemesine odaklandık.

Ön Hazırlık

A) Omurları ve temel eklem gruplarını ısıtmak

1)Bükülme çalışması: Beden yüksek sıcaklıkta eriyen bir metal gibi aşağıya doğru bükülür. Son bükülme noktasından itibaren aynı şekilde geri dönülür ve hareket net bir noktalama ile bitirilir.

Bükülmeler beş duruş üzerinden icra edilir. Bu sayede her duruşta bacak ve kalça kaslarının farklı bölgeleri esnetilmiş olur.

1. Ayaklar yan yana iken.
2. Ayaklardan biri bir adım önde iken.
3. Ayaklardan biri bir adım arkada iken.
4. Ayaklar çaprazda yan yana, bacaklardan biri önde iken.
5. Yanal bükülmeler: Bel dönme noktası olarak alınır ve sağ-sol yanlara beden bükülür. Hareket yine erime tasarımı içerisinden icra edilir.

2) Sisphyos [1] : Moliere Eğitim Araştırma Projesi: Vücut Çalışmaları başlıklı yazıda yer alan verili durumlar sentezlenerek yeni verili durumlar oluşturulabilir. Örneğin “uyanmaya çalışma” verili durumu sarhoşlukla sentezlenebilir:
Verili durum: Sarhoş adam uyanmaya çalışır.
Verili durum: Sarhoş boksör yumruk atmaya çalışır.

3) İki duvar arası: Buraya kadar omurlar ısıtılmıştır. Bu hareket yardımıyla da omurlardaki bükülme uzamı arttırılmaya çalışılır. Çalışma şu şekildedir: Oyuncu iki duvar arasında olduğunu hayal eder ve yerdeki nesneye ulaşmaya çalışır. Omurlarındaki bükülmeyi arttırır, boynunu ve başını iyice gövdesine yaklaştırır. Dizler tasarıma uygun olarak yanlara doğru açılır ve parmak uçlarında aşağı inilir. Ayaklar yer değiştirmez.


4) Bitkinin Işığa Yönelmesi [2]

Yukarıdaki hareket serileri ile omurlar, dizler el ve ayak bilekleri, kısmi olarak da bel ısıtılmıştır.

B) Gerilme ve esneme

Çalışmanın bu bölümünde kas gruplarının esnetilmesi ve gerilmesine olduğu kadar bel ve boyun kısımlarının ısıtılmasına da odaklanılır. Not: Aşağıdaki örnekler genel olarak oyuncunun bir cismi takip etmesine dayalı örnekler olması itibariyle konsantrasyon gerektiren çalışmalardır.

1) Kelebek çalışması: Oyuncu bu çalışmaya geçmeden önce basit esneme ve germe hareketleri ile bir iki dakika boynunu ısıtmalıdır. Örneğin boynu sağa sola yatırmak, bastırdığı noktada boynu tutmak gibi... Çalışma ise şu şekildedir: Bir kelebek oyuncunun etrafında uçmaktadır. Oyuncu kelebeği takip ederken boyun olanaklarını kullanarak, başındaki küçük sarsıntılarla kelebeğin hareketini temsil etmeye çalışır. Aksiyonları da kelebeğin hareketine göre uyarlanabilir. Örneğin kelebek uzaklaştıkça üzülebilir, yaklaştıkça sevinebilir. Not: Hareket enerjisini ense bölümünün bir miktar kasılmasından almaktadır.

İkinci aşama: Kelebek konar. Oyuncu kelebeği omzuna, dizine, eline, başının üstüne vs. kondurur. Postüründeki net değişimlerle kelebeğin konduğu noktayı gösterir.


2) Bumerang Çalışması: Oyuncu elinde bir bumerang olduğunu hayal eder ve fırlatır. Bakışları ve beden kullanımı ile bumerangı takip eder. Tabanları yerinden oynamaz. Postüründeki ve aksiyonlarındaki değişiklikler ile nesnenin hızını ve hareketini göstermeye çalışır. Hareket belirli bir ritim içerisinden yapılır. Örneğin biz hareketi 16 sayılık bir ritim içerisinden icra etmeyi tercih ettik.

Diğer bir önemli nokta ise her harekette olduğu gibi burada da başlama ve sonlandırma anının vurgulanmasıdır. Hareket bir atakla başlar ve net bir şekilde sona erer.

Not: Bu çalışmada birincil amaç beli ısıtmaktır. O yüzden bumerangın belirli bir rotası vardır. Rota aşağıdaki gibi olabilir. Bumerangın çok geriden gitmediğine dikkat ediniz. Bu, belin geriye doğru döndürülerek daha fazla zorlanmasının önüne geçmek içindir.


İkinci aşama: Arkadaki bacak bir adım geri atılır. Ve daha çok gerilerek nesne fırlatılır. Her aşamada arkadaki bacak bir adım daha uzağa geri atılarak gerilmeler ve esnemeler büyütülür. Toplam üç aşama ile hareket en geniş uzamına ulaşır.

Not: Fırlatmada sağ ve sol kolları eşit ağırlıkta kullanarak bedeni simetrik olarak esnetmeye ve germeye dikkat etmek gerekir.



3) Uçaktan kaçma : Oyuncular burada havadaki uçağı takip eder. Oyunculardan biri uçağın sesini taklit eder. Oyuncular uçağı seslendiren kişinin vokalindeki aksiyondan faydalanarak uçağın yaklaştığını, üzerlerinden geçtiğini ve uzaklaştığını hayal ederler. Uçağın uzaktayken az yer değiştirmesinden dolayı oyuncular sanki ağır çekim içerisinde gibi hareket ederler. Ayaklar hareket boyunca yerinden ayrılmaz.

Hareket beden parçalama çalışmasından [3] faydalanılarak aşama aşama çalışılabilir.

Birinci aşama: Oyuncu uçağı takip ederken sadece boyun ve baş olanaklarını kullanır.

İkinci aşama: Oyuncu sadece torso, boyun ve baş olanaklarını kullanır.

Üçüncü aşama: Oyuncu sadece bel, torso, boyun ve baş olanaklarını kullanır.

Dördüncü aşama: Oyuncu dizlerini de dahil ederek tüm beden olanaklarını kullanır. Örneğin uçaktan kaçmak için çöker vs.

Uçağın rotası aşağıdaki gibidir:


Not:Uçak sadece önden değil, sağ ve sol yanlara alçalarak da oyuncunun üzerine gelir.




Buraya kadar omur, bel, bilek, boyun ve dizler ısıtılmış olur. Bedenin stilizasyon çalışması için hazır olduğu düşünülebilir. Belirtmek gerekir ki buraya kadar yapılan hareket serileri de stilizasyon örnekleridir. Bir çok harekette belirli beden parçaları birbirinden bağımsız kullanılarak hareket stilize edilmiştir. Örneğin kelebek çalışmasında kelebeğin hareketi stilize edilerek temsil edilmiştir, takip çalışmalarında mim sanatından faydalanılmıştır vs. Ancak yukarıdaki hareket serilerindeki amaç oyuncunun bedenini belirli bir çalışmaya yönelik olarak hazırlamaktır. Bu aşamadan sonra ise oyunculuk çalışması ve vücut çalışması arasındaki sınır tamamen ortadan kalkar.

Stilizasyon

Stilizasyonu bir şeyi doğallığından çıkarmak anlamında kullanıyoruz. Yani bir eylemi doğallığından çıkardığımız an, o eylemi stilize etmiş oluyoruz. Peki bir eylemi nasıl stilize edebiliriz? Bunun bir çok yolu vardır:

1. Abartılı vücut kullanımı yoluyla: karikatürleştirme vs.
2. Vücut parçalarını birbirinden bağımsız kullanarak
3. Ritmi stilize ederek: ağır çekim, hızlı çekim, ritmik çeşitlemeler vs.
4. Hareketi kesintiye uğratarak: donmalar, tersinden hareket vs.
5. Senkronizasyon: ortak veya karşıt
6. Danslaştırarak

Çalışmanın bu bölümünde, ritmin stilizasyonu başlığı üzerinden ilerledik. Bunun için de ağır çekim çalışmalarından başladık. Ağır çekim çalışmaları tercihimizde üç neden belirleyici oldu:

1. Denge ve beden kontrolü gerektirmesi ve bunun diğer stilizasyon olanaklarına pozitif geri dönüş vermesi.
2. Ayrıntı tespitinin kolay olması.
3. İç aksiyon üzerine odaklanarak ilerleyebilmek için elde öneriler olması

Ağır Çekim Çalışması

Tokat atma, taş atma ve ağır çekim koşu gibi hareket serileri üzerinde çalışıldı. Çalışma ilkelerini toparlamak için ise taş atma örneği üzerinden gitmeye karar verdik.

Taş atma

1.aşama: Eylem bir verili durum içerisinde temsil edilir.

Verili durum: Bağ-bahçe zengini zorba bir efendi, elma ağaçlarının birinden meyve çalan çocuklara taş atar.

Oyuncu burada temel fiziksel aksiyon kriterlerinden faydalanır. Eylemi belirli bir iç aksiyonla icra eder. Ancak çalışmada eylemin öncesi vs. üzerinde çalışılmaz. Sadece atma eylemine odaklanılır.

2.aşama: Var olan hareketin ağırlaştırılması aşaması.... Bu aşamada DVD player kumandalarındaki forward tuşu tasarımından faydalanılır: ×2, ×4, ×8, ×16 ritmi içerisinden hayal edilerek eylem ağırlaştırılır. Örneğin ×2 aşamasında iki sayılık bir ritimle, ×4 aşamasında ise 4 sayılık bir ritimle hareket icra edilir.

Burada oyuncu fırlatma jestinin kendisine değil hayali tasarımına odaklanmalıdır. Yani oyuncu, görüntü ve biçim üzerinde çalışırken imgelem ve iç aksiyonun vurgusunu kaybetmemeye dikkat edilir. Peki ağır çekim üzerine çalışırken iç aksiyonu da kaybetmemek için nelere dikkat edilebilir? Biz çalışmalarda iki yöntem tespit edebildik:

1. Adamın içinden ettiği küfür de belirlenen ritim içerisinden ağırlaştırılmalıdır.
2. Oyuncu, attığı taşın belirlenen ritim sayısı içerisindeki hareketini hayal etmelidir.

3.aşama: Eylemin büyütülmesi, hareketin uzamını arttırma aşaması... Yani gerilme ve atma anları arasındaki mesafeyi büyütmek... İlk amaç, oyuncunun bedenini kullanma sınırlarını genişletmektir. Diğer bir amaç ise, eylemin büyütülmesi eğer grotesk bir üsluba yaklaşmaya imkân veriyorsa bu yönde denemeler yapmaktır. Not: Groteskleştirme çabası içine girildiğinde plastik oyunculuğa [4] mahal vermemek için dikkatli olmak gereklidir.

Çalışma şöyle ilerler: Hareketin genliği artırılır. Yine DVD player kumandası tasarımından faydalanılır. Kumandadaki yakınlaştırma komutu ile oyuncunun bedenine büyüteçle bakıldığı varsayılır. Bu sefer oyuncular daha çok gerilmeye ve daha uzağa uzanmaya başlar. Bu da ×2, ×4 kere büyütme olarak tasarlanır.

Genliğin arttırılması salt fiziksel bir olay değildir. Oyuncu fiziksel gerilimi anlamlandırmanın yollarını arayarak iç aksiyonuna yönelik de bir güçlendirmeye gitmelidir. Bağ sahibi örneğinde hareketin uzamını arttırırken, aksiyonun da şiddetlenmeye başladığını, bağ sahibi yorumunun da grotesk bir üsluba yaklaşmaya başladığını fark ettik. Aksiyonu güçlendirmek ve iç aksiyonu kaybetmeden grotesk bir üsluba yaklaşmak için ise çalışmada iki şeyi tespit ettik:

1. Taş atan bağ sahibi daha çok geriliyorsa, taşı daha fazla hızda atmak istiyor ve karşısındakilere daha fazla zarar vermek istiyor demektir. Bu da onun öfkesine ve alt metnine yansıyacaktır.
2. Oyuncu içinden ettiği küfrü daha da fazla vurgular. Aynı zamanda küfrün içerdiği şiddet dozajını da arttırabilir.

İç aksiyonda erimeye neden olmamak için herkesin son aşamaya kadar ilerlemesini gerekli bulmadık. Örneğin ×8 ritminde ve ×2 genliğine kadar oyuncuların zorlanmaları yeterlidir. Sürekli tekrardan veya aşırı fiziksel zorlanmadan dolayı iç aksiyon kaybının yaşandığı tespit edilirse çalışma kesilmeli ve bir süre dinlenildikten sonra çalışmaya geri dönülmelidir.

Oyuncu ve çalıştırıcının dikkati salt “fiziksel” olanda olmamalıdır. Oyunculara bu çeşit bir çalışmanın aynı zamanda doğrudan oyunculuk çalışması olduğu hatırlatılır ve mekanik, plastik oyunculuk gibi istenmeyen alışkanlıklar konusunda hassas olunur.

Başka verili durumlarla yukarıdaki yöntem üzerinden ilerlenebilir.

Verili durum: Uzaktaki İsrail Tanklarına taş atmak.

Eylemin uzamındaki arttırma bu fiziksel aksiyonda da denendi. Ancak bu örnekte eylem uzamının büyütülmesi aşaması bağ sahibi örneğinden farklı olarak anlamlandırıldı. Bu çalışmada üslup-dramaturji tartışması gereği taş atan insanın groteskleştirilerek çirkinleştirilmemesine karar verildi. Sonuç olarak, eylem büyütüldükçe oyuncular, taş atan insanın çabasını, hırsını ve öfkesini ön plana çıkarmaya başladılar.

Verili durumların ikinci aşamaları: Karşıdan gelen nesneden kaçmaya çalışılır.

• Bağ sahibine çocuklar taş atar, bağ sahibi kaçar veya taşı kafasına yer.
• İsrail askerleri tarafından gelen el bombasından kaçılır vs... li>

Çalışma ilkeleri:

Çalışmanın ilkeleri şu şekilde toparlanabilir.

1. Ağır çekimde oyuncunun iç aksiyonunu da ağırlaştırması gerekir. Alt metni neyse, içinden neler geçiriyorsa onları da ağır bir şekilde akıtarak eylemi icra eder.
2. Oyuncu hareketin fiziksel doğasına değil, attığı taşın hareketine konsantre olur. Taşın ağır çekimde hareket ettiğini hayal eder.
3. Jest ve mimik ekonomisi elzemdir. Ağır çekimin doğası gereği akışta çok net ve belirgin fotoğraflar görülür. Dolayısıyla oyuncu az ve öz mimik kullanmalıdır. Örneğin oyuncu dilini dışarıda tutuyorsa hareket boyunca bunu devam ettirmeli, eğer ki dilini içeri alıyorsa bu da ağır çekimle olmalıdır. Özcesi ayrıntılara dikkat çalışmanın diğer bir ilkesidir ve çalışmada kesinlikle taslak akış diye bir şey yoktur.
4. Gözlerdeki aksiyon önemlidir. Oyuncunun göz kırpmaları dahi ağır çekim içerisinden olmalıdır.
5. Eylemin başlama ve bitme anı net olmalıdır. Jest kirliliği olmayacak şekilde eylem başlayıp bitmelidir.

Notlar