Sınır Ötesi mi?

80'li yıllardan bu yana çeşitli evrelerle tanık olunan sınır ötesi harekatlara bir yenisinin daha eklenmesi gündemde. Cumhurbaşkanlığı seçiminden önce gündemde genişçe yer bulan, fakat Cumhurbaşkanlığı seçimiyle birlikte gündemdeki yerini önemli ölçüde yitiren sınır ötesi harekat söylentileri, Ankara Ulus'ta meydana gelen patlamayla ve ertesi gün 6 askerin, bölgedeki çatışmalarda hayatını yitirmesiyle birlikte tekrar gündemde yer almaya başladı. Bu iki olayın ardından, Kuzey Irak'taki "PKK varlığının ortadan kaldırılması" için sınır ötesi harekatın gerekliliği TSK tarafından tekrar dile getirildi. Bu gereklilik iktidar tarafından da kabul görerek askerin talebi olması doğrultusunda, sınır ötesi harekatın mecliste görüşülebileceği Başbakan tarafından geçtiğimiz haftalarda kamuoyuna duyuruldu.

Devletin birinci ağızları tarafından ilk kez bu kadar açık ve net bir şekilde dile getirilen "sınır ötesi harekatın gerekliliği tezi", ABD'nin Irak'ı işgalinden günümüze kadar çeşitli aralıklarla karşımıza çıkmakta. Bu süre içinde olası bir sınır ötesi harekatın "gerekçeleri" konusunda devletin iki argümanı ileri sürdüğü düşüncesindeyim:

Bunlardan ilki, Kerkük başta olmak üzere Musul, Erbil, Süleymaniye gibi şehirlerde Kürtlerin, bölgenin nüfus yapısını değiştirmek için Türkmenler üzerinde baskı kurduğu iddiaları ve buna bağlı olarak Türkmenlerin siyasi durumu.

İkincisi ise PKK'nin bölgedeki varlığı ve lojistik desteğini bu bölgeden sağladığı yönündeki iddialar. Bu iddialar farklı zamanlarda gündeme geliyor.

PKK'nin tek taraflı ateşkes ilan ettiği süreçte, sınır ötesi harekatın "gerekliliği" Türkmenlerin Kerkük, Musul ve diğer şehirlerde baskı gördüğü iddiaları ile kamuoyuna açıklanmaya çalışıldı. Diğer taraftan PKK'nin ilan ettiği ateşkes süresinin sona ermesi ve bölgede çatışmaların artmasıyla birlikte, "Kuzey Irak'taki PKK varlığının sona erdirilmesi" için harekatın gerekliliği savunuldu. Bu, zaman içinde değişen "gerekçelerin", sınır ötesi harekatı meşruu bir zemine oturtmaya yönelik çabalar mı olduğu sorusunu akla getirmekte. Bu sorunun cevabını şöyle açıklamaya çalışacağım:

Musul, Kerkük, Süleymaniye, Erbil gibi Türkmen nüfusunun yoğunca yaşadığı bölgelerde siyasi haklarının ellerinden alındığı ve kitlesel bir kıyıma maruz bırakıldıkları iddia edilen Türkmenlerin, halihazırda siyasi partileri, okulları, hastaneleri ve hükümette bakanlıklarının olduğu bölge konusunda uzman olan yazar ve gazeteciler tarafından dile getirilmekte. Kerkük'te Türkmenler ve Kürtler arasında yaşanan çatışmaların ise petrolün paylaşımı konusundaki anlaşmazlıklardan çıktığı vurgulanmaktadır. Bu gelişmeler ele alındığında görülür ki savunulduğu üzere bölgede Türkmen halkına yönelik baskı politikalarının olduğu asılsızdır .Şimdilerde, Türkiye'nin bölgede müdahil bir güç olarak bulunmak istemesinin bölgedeki Türkmenlerden dolayı mı olduğu tartışılır. Saddam'ın Baas rejimiyle geçmişte zulüm gören, toplu kıyımlara uğrayan Türkmen halkının neden o zaman değil de şimdi akla geldiği doğrusu çok düşündürücüdür.

Diğer "gerekçe" olarak gösterilen "bölgedeki PKK varlığına" gelince, yirmi yıldır "PKK varlığını" bitirmek adına yapılmış 20 ila 30 arasında operasyonla karşılaşırız. Bugün yapılmak istenen operasyonun ne getirip neler götüreceği ve "PKK varlığını ortadan kaldırıp kaldıramayacağı" geçmiş göz önüne alınarak kolaylıkla saptanabilir.

Kısaca analizini yapmaya çalıştığım bu argümanların altının dolu olmadığı görülmektedir. Hakim ideolojinin yapmak istediğinin, bu "gerekçelerin" kamuoyu tarafından kabul görmesini sağlamaktan başka bir çaba olmadığı düşüncesindeyim. Bu "çabalar", kamuoyunun devletin politikalarını sorgulamadan kabul etmesi ve yapılacak olan askeri bir müdahalenin "destekleyicisi" olması açısından son derece önemli. Türkiye'de bugünlerde buna benzer çabaların olduğunu söylemek hiç zor değil. Ulus'taki patlamanın ardından bizzat ülkenin silahlı güçlerinin başkomutanı tarafından yapılan açıklama hepimizi yeni patlamalara karşı hazırlıklı olmaya davet etti. Patlamayı takip eden günlerde ülkenin dört bir yanında canlı bombaların yakalandığı haberleri haber bültenlerinde ve gazetelerde yer aldı. Eylemi yapan kişinin Kuzey Irak'ta eğitim aldığı öne sürüldü, bombanın Kuzey Irak'tan temin edildiğine yönelik çeşitli haberler çıktı, birçok örgütün lojistik desteğini bu bölgeden sağladığına yönelik "önemli belgeler" yayımlandı, geçtiğimiz aylarda meydana gelen cinayetlerin birçoğunda kullanılan silahların bile Kuzey Irak'tan temin edildiği haberleri medyada yer aldı. Bu haberlerin hepsinin ortak noktası her birinde Kuzey Irak vurgusunun yapılmasıydı. Patlamanın ertesi günü çatışmalarda 6 askerin hayatını yitirmesi artık harekatın gerekliliğinin yüksek sesle dile getirilmesine neden oldu. Medyanın bu konudaki tavrı, medyanın propaganda aracı olarak nasıl kullanıldığını bir kez daha gözler önüne serdi. Burada kısa bir parantez açmakta yarar var. Bu sürecin 11 Eylül saldırılarından sonra ABD de ki süreçle de paralellikler gösterdiği söylenebilir. 11 Eylül'ün ardından ilerleyen günlerde Bush yönetiminin, "terörle mücadele" adı altında Afganistan'a ve ardından da Irak'a askeri müdahalesini meşru bir zemine oturtma ve halk onayını alma adına ne tür politikalar izlediğini ve medyanın nasıl bir propaganda aracı olarak işlev gördüğünü hep birlikte şaşkınlıkla izledik. Türkiye'de de ABD'dekine benzer bir korku ve şüphe ortamı yaratılmaya ve halkın olası bir operasyonun onaylayıcısı haline getirilmeye çalışıldığına son günlerde yoğun şekilde şahit oluyoruz.

Peki sınır ötesi harekatta gerçek amaç ne olacak? Cevabı çok kapsamlı olan bu sorunun cevabını bulabilmek için geçmişten bu yana Türkiye'nin Musul ve Kerkük konusunda izlediği dış politikaya, Musul'un ve Kerkük'ün petrol rezervlerine ve son olarak da Kuzey Irak'ta kurulması muhtemel ve fiilen var olan bir Kürt Devleti'nin Türkiye açısından ne anlam ifade ettiğine bakmak şart.

I. Dünya Savaşı'yla birlikte belirlenen Misak-ı Milli sınırları içerisinde yer alan Musul ve Kerkük'ün, dönemin siyasi şartları (İngilizlerin bölgedeki varlığı başta olmak üzere, büyük bir savaştan çıkılmış olunması vs.) nedeniyle Misak-ı Milli sınırları içerisine dahil edilememiş olması bölgenin Türkiye açısından önemini önemli ölçüde belirler niteliktedir. Dolayısıyla Türkiye'nin, bölgedeki durumunu yeniden şekillendirmek istediği görülmektedir. Diğer bir nokta ise önemli petrol yataklarına sahip olması itibariyle de Musul ve Kerkük Türkiye ekonomisi açısından son derece önemli bir yerde durmaktadır. Son olarak ise bölgede kurulacak olan bir Kürt Devleti'nin, yaklaşık yirmi yıldır kültürel, politik ve ekonomik açıdan talepleri karşılanmayan Kürt yurttaşlar açısından bir çekim merkezi olabileceği ihtimali ve buna bağlı olarak Türkiye'de meydana gelebilecek bir iç karışıklık endişesi. Kaba hatlarıyla belirtmeye çalıştığım bütün bu nedenlerin, olası bir sınır ötesi harekatın tartışıl(a)mayan asıl nedenleri olduğu ihtimali, savunulan diğer gerekçelerin altının dolu olmaması nedeniyle çok ağır basmakta.

Sınır ötesi harekat tartışmalarıyla birlikte çok da yabancısı olmadığımız askeri gücün kullanılmasıyla tekrar karşı karşıyayız. Demokratikleşme yönünde sorunları aşmaya çalışan Türkiye açısından geçmişte yaşanan askeri müdahaleler göz önüne alındığında herhangi bir açılımın sağlanamadığı ve bir kazanımın elde edilemediğini görmek için çok çabalamaya gerek yok. Can kaybının yoğun olduğu, ekonomik getirisinin son derece ağır olduğu operasyonların ülkenin barışına bir şey katmadığı görülmektedir. Militarist bir yaklaşımla ele alınan Kürt sorunu bu yaklaşımla derinleşmeye devam edecektir. Prof. Dr. Baskın Oran'ın geçtiğimiz hafta bir programda dediği gibi: "PKK'nin ardındaki güçleri arayanlar, neden PKK var diye sormalıdırlar". Sorun sınırların ötesinde yaşanmamakta, sınırların içinde yaşanmaktadır; sınırların içinde kendi sorunlarıyla yüzleşebilen bir Türkiye sadece kendi barışına değil, dünya barışına da önemli katkılar sağlayacaktır.

---