Söyleşi: Murat Kaplan

(Uzun süre kitapçılık yapan Murat Kaplan halen SiyahBeyaz Yayınları sahibi ve genel yayın yönetmenidir)

Soru: 1990’lı yıllarla 2000’li yılları karşılaştırırsan yayıncılık piyasasındaki sektörel dönüşüm hakkında neler söyleyebilirsin? Bu dönüşümün ayakları sence nelerdi?

Yayıncılık Piyasasında Sektörel Dönüşüm: Yayıcılar, Dağıtımcılar, Perakendeciler

Murat Kaplan: Ben 92’de başladığım zaman Papirüs vardı, Barış dağıtım vardı. Alfa dağıtım çok küçük bir dağıtımcıydı o zaman. Tek katlı bir yerdeydi. Final dağıtım İstanbul piyasasında yoktu. Final’in sahipleri İslamcıdır mesela, onlar Anadolu’da kırtasiyelere filan kitap veriyorlardı. Daha sonra bunlar büyüdü. Onların büyümesi, muhalif, solcu yayınevlerinin küçülmesiyle ters orantılı oldu. Onları küçülmesiyle alâkalı bir şey. Muhalif yayınevlerinin okuyucu kitlesi küçüldü – bunlar hep rejimle alâkalı şeyler, iç içe geçiyor zaten; okuyucu kitlesi küçülünce ne oldu? Dağıtımcılarda senin portföyün azalıyor, seninki azalınca başkalarınınki genişliyor. Ne oluyor? Dağıtımcı bu sefer başka yerlere kaymaya başlıyor. Böylece 10 yıl sonra bu noktaya geldi. Şimdi bulunduğumuz noktada ne durumda? Dağıtımcıya gidiyorsun, kitabını gösteriyorsun. Adamın işine geliyorsa alıyor, gelmiyorsa almıyor. Ya tanınmış bir yazar olacak, ya tanınmış bir yayınevi olacak, ya da senin kitabını dağıtan birisi o piyasadan birisi olacak. En son örnek Suna Kıraç Vakfı’dır. Suna Kıraç Vakfı piyasaya kitabı veremedi. Piyasadan bir eleman aldılar, 1,5 milyar maaş verdiler. Adam gitti bütün dağıtımcılara kitabı verdi, bireysel ilişkileri sayesinde. Kitabı dağıttılar, adamı işten çıkarttılar, bitti olay. Bunun sebebi piyasadan birisini bulamamalarıydı. Dağıtımcıya gittiğin zaman ne diyorsun? “Merhaba abi, ben Murat veya ben Sarı Çizmeli Mehmet Ağa, işte şu kitabı çıkarttım. Abi al, ödemede kolaylık yaparım, iskontoyu yüksek veririm, sen yeter ki benim kitabımı dağıt.” O da “Vay koçum sen yabancı değilsin, 10 yıldır bu piyasanın içindesin” der. Böyle bireysel ilişkiler üzerinden yürüyor. Ama Avrupa’da böyle yürümüyor işler. Orada dağıtımcı dağıtımcılık işini yapıyor, yayıncı yayıncılık işini yapıyor, perakendeci perakendecilik işini yapıyor.

Bu sorunu Literatür Yayınları’ndan Kenan Kocatürk’le ve Ahmet Arslan’la [Papirüs Dağıtım ve Yayıncılık’ın eski sahibi] konuşmuştuk. Birleşim Dağıtım’dan Fethi Yıldırım bile tekelleşmeye karşı olmasına rağmen, piyasaya bir “nizam” verilmesi gerektiğinden bahsetti. Batı’da dağıtımcılar ve kitapevleri, küçük yayınevlerinin de kitaplarını bulundururlarmış.

Ama orada şöyle yapısal bir şey var. Adamların kültür kökeninden geliyor. Dağıtımcı sadece dağıtımcılık işi yapar, yayıncılık işi yapmaz; veya perakendesi yoktur, sadece dağıtımcıdır. Yayıncı sadece yayıncılık yapar, perakendeci de perakendecilik yapar. Mesela biz Avustralya’dan bir yayınevinden iki-üç tane telifli kitap aldık. Avustralya’da bu yayınevinin bir tane perakendesi, bir tane dağıtımcısı yoktu. Kitabını üretir, anlaşmalı dağıtımcısı vardır. Götürür ona yükletir. O da dağıtır. Herkesin işi farklıdır. Şimdi öyle olunca rekabet de eşit şartlarda oluyor. Yayıncı gidiyor kitabını sattırıyor, ödemesini alıyor. Dağıtımcı da satılan kitabın ödemesini yayıncıya veriyor. Vadeli veya peşin veriyor. Ama aralarında bir hukuk var. Yayıncı kitabı üretiyor, dağıtımcı kitabı dağıtıyor, perakendeci kitabı satıyor. Yayıncı, dağıtımcıdan ödeme geldiği zaman önündeki yayın politikasını belirleyebiliyor. Dağıtımcı da aynı şekilde perakendeciden ödeme geldiğinde bunu belirleyebiliyor.

Yani, Batı’da dağıtımcılar “senin kitabın satmaz kardeşim” diyemiyor mu?

Hayır, öyle bir şey yok. Hayır bunu yapamıyor, çünkü adamın kendisi yayıncı değil. Türkiye’de tam tersi bir durum var. Adam hem yayıncı hem dağıtımcı hem perakendeci. Sen küçük bir yayıncı olarak gittiğinde ne diyor sana? Şunu söylüyor: “Ver kardeşim kitabını, ben bundan 500 tane alırım, kendi perakendelerime koyarım, kitabını dağıtırım. Ama sana sekiz-dokuz aylık çek veririm. Şimdi yayıncı matbaacıya dört aylık çek veriyor. Kağıtçıya peşin para veriyor. Çalışanlarının her ay maaşını, sigortasını, yemeğini veriyor. Ama kendisi sekiz aylık çek alıyor, niye? Sırf zincir mağazaları veya o firmanın mağazalarına kitabı girebilsin diye. Adam da bunu koz olarak kullanıyor. “Sekiz tane perakendecim var” diyor. “Her birine 10’ar tane göndersem, eder 80 tane.” 1.000 tane basıyorsun; yüzde 10’unu sadece orayla kapatıyorsun. Şimdi bu yayıncıya avantaj gibi gözüküyor. Ama aslında çok büyük bir zarar. Bunun pek çok örneği var. Everest Yayınları var. Şimdi de Literatür Yayınları, Sistem Yayınları, İletişim Yayınları, Metis, Altın, İnkilap Yayınları, bunlar da kuruyorlar bir tane.

Böyle yeni bir dağıtım şirketi kurmalarının gerekçelerinden birisi de bu mu?

Tabii canım. Sattıramıyorlar kitaplarını. Yani satan kitap da olsa, ödemesini geç alıyorlar.

O zaman döndüremiyorlar demek istiyorsun …

Evet, döndüremiyorlar. Ama sıkıntı dağıtımcıda değil. Çünkü dağıtımcı da döndüremiyor. Perakendeden toplayamıyor, perakendeci de satamıyor, iade yapıyor. Hep bir kısır döngü var. Şimdi bu nasıl aşılabilir? Dört-beş tane yöntemi var. Ya küçük yayınevleri elenecek, büyükler kalacak. Ya da tersinden düşünelim bunu: İyi kitaplar çıkartanlar kalacak, kötü kitaplar çıkartanlar veya döneme uygun olmayan yayıncılık yapanlar, asıl işi yayıncılık olmayan, dışarıdan yayıncılık yapanlar gidecekler. Gerçekten yayıncılık yapanlar bu işi yapacaklar. Ya da dağıtımcılara dışarıdan bir müdahale gelecek. Nedir bu? Özel sektör. Yani yurtdışı sermayesi gelecek. Diyecek ki, “Bir dakika kardeşim ben dağıtımcıyım, herkes bu piyasada sekiz aylık çekle çalışıyor; ben beş aylık çekle çalışıyorum. Getirin kitaplarınızı bana verin. Hepinize beş aylık çek.” Perakendeciye de gidecek diyecek ki “kardeşim benden her istediğini bulabilirsin, ama ben de senden dört aylık çek alırım.” Ama şu anda ufukta ikisi de gözükmüyor. Öyle bir problem var. Yani eskiyle yeni arasındaki fark biraz burada. Eskiden, muhalif dağıtımcılar, yayıncılar, perakendeciler olduğu için herkes bir şekilde birbirini tanıyordu. Bundan dolayı çok iyi yürüyordu işler. Ama sektör değişince, daha doğrusu yayınlar, yayıncılık anlayışı değişince sorunlar gün yüzüne çıkmaya başladı. Kimler vardı? Barış dağıtım, Papirüs, Arkadaş dağıtım vardı. Gittiler bunlar. Gitmelerinin sebebi de yanlış yatırımlar. Arkadaş Taksim’de kitapevi açmaya kalktı, bir yıl açamadı; kirasını ödedi, şu oldu bu oldu. Yüksek maliyetler. Papirüs dağıtım yurtdışına kitap vermekten gitti. Barış dağıtım, Anadolu’ya kitap verip de tahsilat yapamamaktan gitti vs. Bunların hepsi sonuçta iktidar ve o dönemki süreçle ilgili bir şey. Ha iktidar şunu mu yapıyor? Şunu demek istemiyorum, AKP bugün yayıncıların, dağıtımcıların başına binmiş vaziyette. Hayır, böyle değil. Ama iktidardaki partiye göre kitaplar yayınlanmaya başlıyor. Bakın, iki yıl öncesine kadar Çanakkale üzerine iki tane kitap vardı. Bugün baktığımızda 50 tane kitap var. Niye? Nabza göre şerbet veriyor yayıncılar.

Ama bu trende göre yayıncılık yapmak ...

Evet, ama trende göre yayıncılık yaparsanız, bir gün bitersiniz.

Trende göre yapılan yayıncılığın geçmişi çok da eski değil aslında ...

Tabii. Dört-beş yıllık bir maziden bahsediyorum. Kişisel gelişim ve iş yönetimi kitaplarını sadece Sistem Yayınları yapardı. Bugün her yayınevinin kişisel gelişim ve iş yönetimi kitaplığı var. Çocuk kitapları yapan yine çok az yayınevi vardı. YAPA vardı mesela. Şimdi o da bir sektör oldu. Bunlar neden oluyor? Yabancı sermayenin bu sektörlere girmesiyle oluyor. Doğan-Egmont girdi, en kalitelilerini bastı. Türkiye’deki yayıncı da dedi ki “Adam yurtdışından geliyor, bunları basıyor. Ben de şunları basayım.” O da basmaya başladı. Ama hep önü açan başkaları oldu. Yani yayıncılık sektörünün önünü dışarıdan gelenler açtılar. Yapı Kredi (YKY). Türkiye’de yabancı edebiyatı adam gibi YKY yapmıştır. Yapmasının nedeni nedir? Editörü iyidir, kadrosu iyidir, işleyişi iyidir. Ama bugün geldiği nokta hüzündür, hüsrandır. Koç’a devroldu. Yayıncılık başka bir yöne gitti. Her yeni gelen de işi sorguladığı için. Bu piyasada kalıcı yayıncılık yapabilmek için prensiplerinizin olması gerekiyor, ama bu koşullarda prensipleriniz olsa da bir şey fark etmiyor; çünkü ne dağıtımcının, ne perakendecinin prensibi var. O yüzden yayıncılık çok zor. Ya bazı firmalar gibi cemaat ilişkisi kuracaksınız. Her ilde bir tane temsilciliğiniz olacak. 1.000 tane kitap basacaksınız. Her ilde bir tane temsilciliğiniz olsa, 100’er tane gönderseniz, baskısı bitiyor zaten kitabın.

Cemaat derken İslami cemaatleri mi kastediyorsun?

İslamcı cemaat, sol cemaat, fark etmiyor. Bir ilişki biçiminden bahsediyorum ben. Bir tane yayınevi var. Ben çok iyi biliyorum, isim vermek istemiyorum, adam 1.000 tane kitap basıyor. 700 tanesini Genelkurmay’a gönderiyor. 300 tanesini piyasaya veriyor. Her kitabı böyle yapıyor. Bu yönde bir yayıncılık yapıyor. Adam şunu garantiye almış: “Ben 1.000 tane basarım, 700 tanesini gönderirim. Bir ay içinde parasını alırım. Yayıncılık yaparım.” Bu adam muhtemelen bir sene sonra kadrosunu, parasını güçlendirince başka bir konseptle yayıncılık yapmaya başlayacak. Bunların önüne geçmek gerekiyor. Nasıl önüne geçilir? Hukuki düzenlemelerle önüne geçilir. Bir vergi borcu olan, çeki dönen, senedi dönen firmalara bu sektörde bir daha yer vermemek gerekiyor. Bunlar yasal yükümlülüklerle olur. Yarın öbür gün ben veya sen çıkıp bunları yapamayız.

Bu piyasaya bir çeki düzen verilmesi gerekiyor diyorsun.

Yayıncılık Politikaları ve İktidarlar

Tabii canım. Küçük yayıncı ölüp bitiyor arada, ölüyor. Şimdi Aram Yayınları diyoruz. Aram Yayınları’nın kaç kitabı var? 100 tane kitabı vardır belki. Piyasada kaç kitabı var? Dört tane Chomsky’den başka kitap bulamazsın. Neden? İnsanlar şu gözle bakıyor: “Aram Yayınları konsept yayıncılığı yapıyor” diyorlar. Kürt sorunu üzerine kitaplar çıkartan veya Kürtlerin yayınevi gözüyle bakılıyor. Bugün muhalifler Kürtler çünkü, ezilenler de onlar. Ezilen onlar olduğundan dolayı raflarda da yerini bulamıyor. Bugün iktidarda kim var? AKP var. AKP iktidarından dolayı bütün İslamcı yayınevlerinin her kitapevinde rafları var. Şuraya gelmek istiyorum: Asıl sorun yayıncılık sorunuysa, nasıl 80-90 arasında sol iktidar olduysa veya sol rüzgarların estiği bir dönemde sol yayıncılık revaçta olduysa – üstelik yenilgiden sonra sol yayıncılık revaçta olduysa – bugün de İslamcı yayıncılık revaçta. Bu da yayın piyasasına şöyle bir mesaj veriyor: Yarın öbür gün rüzgar başka taraftan eserse, yayıncılık da o tarafa savrulacak. Sabit bir yayıncılık anlayışı yok. Yani toplumu sürüklemeye çalışan, toplumu bir yerlere getirmeye, belli şeyler okutmaya çalışan bir yayıncılık yok.

Kolaycı bir yayıncılık anlayışı var diyorsun?

Tabii tabii. İktidar değişiyor, koşullar değişiyor, yayıncılık da değişiyor.

Yarın öbür gün MHP iktidara gelse yine aynı şey olacak.

Şimdi MHP gelse ne olacak? Necip Fazıl’ın yasaklanmış bütün kitapları serbest kalacak.

Peki devletin ne gibi ön açıcı önlemleri oluyor bu konuda? Piyasaya direkt müdahale etmiyordur herhalde?

Hayır, piyasaya direkt müdahale etmiyor. Verdiğim örnek çok basit. MHP iktidara geldiğinde Necip Fazıl’ın bütün kitapları serbest olacak. Örneğin Nihal Atsız. Dört-beş yıl öncesine kadar kitap piyasasında hiçbir kitapçı Nihal Atsız’ı bilmezdi. Beş yıldır inanılmaz derecede kitapları basılıyor, satılıyor, her yerde kitapları var. MHP anma geceleri düzenliyor, yani bir şeyler oluyor. Bu bilinçli bir eylemdir.

Muhtemelen halk kütüphaneleri de alıyordur kitapları ...

Tabii. Yayıncılık sektörü bu durum karşısında ne yapar, bilmiyorum valla.

Peki 80 ve 90’larda solun o zamanki potansiyeli yeterince değerlendirdiği söylenebilir mi?

Hayır, söylenemez. Hemen bir örnek vereyim. Metis Yayınları’nın bastığı “Bolşevik Devrimi” diye E. H. Carr’ın bir kitabı vardır. Yanılmıyorsam, 1. 2. ve 3. cildi toplam 3 veya 4 sene gibi uzun aralıklarla basıldı. Bildiğim kadarıyla 1. cildin daha ilk baskısı bile bitmedi. Kitap ikinci baskıyı yapmadı. Şimdi bu neyi gösteriyor? Ya yayınevi kitabı piyasaya gerçekten süremedi; belli yerlerden engellemelere takıldı. Nedir? Dağıtımdan, kitapevinden veya İnternet üzerinden. Ya da gerçekten bu kitabın okuyucusu, okuyucu potansiyeli bu kadar. Bu gerçeği görmek gerekiyor.

Belki onlar da belli ölçüde trend tarzı yayıncılık yapmaya başladılar?

Metis için bu söylenebilir mi? Bilemiyorum. Metis’in üç tane kulvarı var: Yerli edebiyat, yabancı edebiyat ve araştırma/inceleme kitapları. Mesela Metis’in çocuk kitapları yoktur, gezi, sanat kitapları yoktur. Belli kulvarlarda yayıncılık yapar. Bu yüzden konsept yayıncılığı yapmaz Metis. Ama şöyle bir var: O kitap bu dönemde çıksaydı daha mı çok satardı? Satmazdı. Belki dünyada basılıp da en az satılan ülke Türkiye’dir. Carr çok önemli bir şahsiyet, kitap da çok önemli bir kitap. Bolşevik Devrimi üzerine yapılmış bence en iyi araştırma. Ama yok işte. Bu kadar. Birinci cilt üç sene olmasına rağmen daha birinci baskıyı bitiremedi. Bu bir hezimet, yayıncı açısından da, okuyucu açısından da, piyasa açısından da hezimet. İnanılmaz. Ama bir de tersinden düşünüyorsun: Hangi kitaplar satıyor? İlber Ortaylı’nın “Osmanlı’yı Yeniden Düşünmek” kitabı. Kimden satıyor? Timaş Yayınları’ndan, İslamcı sermayenin bir yayınevinden. Kitap neyi anlatıyor? İslami motiflerle süslenmiş bir Osmanlı tarihini. Bu kitap neden bu dönemde çıkıyor ve neden bu kadar çok satıyor? İlber Ortaylı aynı dönemde Müzeler Genel Müdürü oluyor. Yani demek istediğim direkt müdahale olmuyor. Kemal Derviş çıkıyor, “parti genel başkanlığı yapacağım” diyor; istifa ediyor, ayrılıyor. Bir yıl sonra kitabı çıkıyor. İnsanlar tam Kemal Derviş’i unutacakken, kitabı çıkıyor ve 10 baskı yapıyor. Hasan Cemal; yazıları okunmaz oluyor, gazetede pek etkili olmuyor. Ardından “Biz Cumhuriyet’i Çok Sevmiştik” kitabını çıkartıyor, Cumhuriyet gazetesindeki anılarını anlatıyor. Müdahale derken bu anlamda bir müdahaleden bahsediyorum.

Yazarların gündeme getirilmesi şeklinde oluyor …

Çok-Satarlara Dayalı Yayıncılık

Tabii gündeme getirme şeklinde. Gündem yaratma şeklinde. Ama bu yayıncıların yarattığı bir gündem değil. İktidarın yarattığı bir gündem. İktidar AB ile takışıyor. Bir de bakıyorsun, Gündoğan Yayınevi’ne, en muhalif yayınevlerine kadar AB üzerine kitaplar çıkıyor. Kıbrıs kitapları çıkıyor. Niye? Çünkü yayıncıda şu sıkıntı var: Adam 300 kitabı zor dağıtıyor. 300 taneyle kitabın maliyetlerini kafa kafaya çıkartıyor, o da eğer tahsilat yapabilirse. O zaman adam ne düşünüyor? “Bu memlekette ne tartışılıyor?” diyor. Bu ülkede Semra hanımın bile kitabı çıktı. Ne diyoruz? Kitap kültür işi, insanları aydınlatmak, geleceği görebilmek için, ütopyaları genişletmek için yapılır diyoruz. Sonra Semra hanımın kitabını çıkartıyorsun. Böyle işler dönüyor.

Ama şuna katılmıyorum; yayıncılık yaptığımız için söylüyorum, sonuç olarak sen yayın programında belirli kitaplara öncelik tanırsın, belirli kitaplara ise daha arka sıralarda yer verirsin. Bunu yaparken de her zaman kârı göz önüne almazsın.

Ben “Bolşevik Devrimi” açısından kârı göz önüne aldı diye söylemiyorum. Bir hezimet diyorum; düşünebiliyor musunuz? Türkiye gibi bir ülkede iki tane darbe olmuş, asker iktidara gelmiş, dünya konjonktürüne göre değişimler yaşamış bir ülkedesiniz ve “Bolşevik Devrimi”ni çıkartıyorsunuz. Birinci baskıyı bile bitiremiyorsunuz. Rakamlar üzerinden konuşursak, 80 darbesinde ve sonrasında yargılanan yüz binlerce insan var, Cumartesi Anneleri var, işçilerin grevleri var, maden işçilerinin direnişi var. Siz 1.000 tane kitap satamıyorsunuz. Bolşevik Devrimi dediğiniz şey de sizin yanı başınızda olmuş. Sovyetler’de, hemen şurada olan bir olay, sizi doğrudan ilgilendiriyor; ama bunun üzerine yayınladığınız bir kitap 1.000 tane satmıyor. O zaman sorun okuyucuda.

Sorun okuyucuda olabilir. Başka bir ihtimal de, yayıncı olarak o kitabı geri plana atmış da olabilirsin. Böylece piyasadaki görünürlüğünü de azaltmış olabilirsin. Trend yayıncılığı derken, sen aslında çok standart örnekler veriyorsun. Daha çok aşırı derecede gündelik kitaplarlan söz ediyorsun. Halbuki daha nitelikli kitaplar bağlamında da trend yayıncılığı yapılabilir.

Mesela Sezen Aksu’nun şiir kitabı çıktı. Niye? Çünkü bir ay önce Sezen Aksu’nun bütün albümleri yeni baştan üretilmek üzere başka bir firmaya geçti.

Demek onlar da trend yayıncılığı yapmayla başladı …

Bu memlekette mesela manken Ebru Şallı hamilelik kitabı çıkarttı.

Yani herkes kendi meşrebine göre trend yayıncılığı yapıyor.

Reha Muhtar mesela kitap çıkarttı bu memlekette. Niye çıkarttı? Çünkü Reha Muhtar izleniyor, revaçta, adam her yerde gazetelerde, dergilerde Gülşen’le aşk yaşıyor diye tartışılıyor. Yayıncı ne gözde bakıyor? Şöyle diyor: “Valla Reha Muhtar’a bir kitap yazdırırsam, gazetede Reha muhtar hakkında bir haber yapılırken şunu da diyecekler: ‘Reha Muhtar kitabında şunu şunu da yazmıştı.’” Yayıncı buradan politika üretiyor. Niye? Çünkü öbür türlü konseptine uygun yayıncılık yaptığında sattıramıyor adam. Ya yayınevinin kapısına kilit vurmak zorunda. Ya da çalıştığı matbaaya, yanında çalıştırdıklarına hiç ödeme yapmamak zorunda. Bunların ikincisi olamayacağına göre, kilidi vurup gidecek. Ya da diyecek ki, “Ben bir taraftan konsept yayıncılığı yapayım, benim çizgimi belirleyen yayıncılık yapayım. Bir taraftan da parayı bulabileceğim yayıncılık yapayım.” Bu iki tercih arasında sıkışıyor. Bak, Türkiye’de yayıncılık yapan bütün yayınevleri de bu şekildedir. Bir taraftan konsept yayıncılığı yapar, kendi yayın çizgisine göre; bir taraftan da güncel yayıncılık yapar.

Ama burada şöyle bir sorun yok mu: Yayınevleri bir yandan çok satacak kitaplar yayınlıyor, diğer yandan kendi yayıncılık çizgisine uygun kitapları yayınlıyor. Ama bunu yaparken aslında var olan çok-satar trendini beslemiş olmuyor mu? Çünkü o trend giderek seni içine çekiyor, piyasayı beslemek için daha çok çok-satar üretmek zorunda kalıyorsun vs.

Ama orada iki taraflı bir şey var. Yarın öbür gün güncel kitapların işi bittiği zaman konsept tarafında da hazır kitaplar var. Mesela Agora Yayınları bir taraftan Edward Said basıyor; bir taraftan Mehmet Eroğlu basıyor. Mehmet Eroğlu’nu bir basıyor. Bir haftada on baskı yapıyor. Edward Said’i bir basıyor, bir yılda bir veya iki baskı yapıyor. Ama yarın rüzgar tersinden esmeye başladığı zaman Edward Said de on baskı yapacak.

Ama sen çok-satar, popüler kitaplara yüklendiğin zaman, onun pazarlamasına, reklamına, tanıtımına bir sürü para verdiğin için sen artık o işi kovalamak zorunda kalıyorsun. Basmayı arzuladığın kitaplar yerine çok satacağını umduğun başka popüler kitapları yayın programına almak zorunda kalıyorsun.

Bu yayıncının kendi bilinçli tercihi değil. Dayatma bu, onu demek istiyorum. Yayıncının ayakta kalabilmesi için bir şeyler yapabilmesi şart. Ben iddia ediyorum, Agora Yayınları Mehmet Eroğlu’nu basmasın; Edward Said’i basmasın. Bugün belki bu kadar kitap çıkartamayacaktı. Belki bugün kapanmış bile olabilirdi. Bunları yapabildiği için diğerlerini besleyebiliyor zaten. Bunların hepsini ekonomik anlamda söylüyorum. Edward Said’i basıyor mesela, bir baskı yapıyor. Matbaaya borcu ne kadar? 3 milyar. Mehmet Eroğlu’nu bir basıyor. 10 baskı yapıyor. Hem matbaa borcunu veriyor hem Mehmet Eroğlu’nun borcunu veriyor hem de ileride basacağı kitapların finansmanını sağlıyor. Başka türlü yapamaz ki! Kağıdı Euro üzerinden alıyor; devlet,yani SEKA sana kağıt vermiyor. Ne yapıyorsun? Yurtdışından Euro üzerinden kağıt alıyorsun. Yarın Euro bir artsın, kağıt alamazsın.

Daha önceleri konsept yayıncılığı daha ağırlıktaydı …

Evet, ama konjonktür öyleydi. Okuyucu bilinçli okuyucuydu.

Piyasanın koşulları ne açıdan farklıydı?

Okuyucu gerçekten kitap okuyucusuydu.

Orasını istersen biraz açabilirsin. Okuyucu tipolojisi değişiyor, kabül. Ama kitap piyasası da kendi okuyucu tipolojisini yaratıyor. Eğer çok büyük tanıtım olanaklarına sahipsen ve ortada böyle 10 tane yayınevi varsa, o zaman okuyucu tipolojisini iyice şekillendirebiliyorsun. Ben senin az önce anlattıklarını kitle medyasının durumuna benzettim. Bir yerden sonra medya sektörünün düzeyini kendi dinamikleri belirlemeye başladı. Mesela biz şimdi “Türkiye’de insanların sorunları yok” diyemeyiz. Ama medya insanların sorunlarından başka her türlü şeyi gündem yapıyor. Benzer şekilde şu anda “Türkiye’de nitelikli, gerçekten güncel ve kuramsal kitap ihtiyacı yoktur” da diyemeyiz, öyle değil mi?

Ben şunu demek istiyorum: Bunu yapan yayıncılar kapılarına kilit vurmak zorundalar. Çünkü karşılayamazlar bu maliyetleri. Çok basit bir örnek vereyim. Üstün Dökmen 92’den beri bu memlekette kitap çıkartır. Kişisel gelişim üzerine Sistem Yayınları’ndan kitaplar çıkartır. “Küçük Şeyler” kitabının yazarıdır. Üstün Dökmen’in “Var olmak, Geçinmek ve Uzlaşmak” kitabı baş yapıttır. Adam kendisi de “benim şimdiye kadar yazdığım en nitelikli kitap” diyor. Kaçıncı baskıda? Dördüncü baskıda. Her baskı 2.000 olsa, 8.000 yapar. Hadi 10 bin olsun. Öbür taraftan “Küçük Şeyler” kitabı 100 bin sattı. “Küçük Şeyler” kitabı, yayınevinin yazarı çıkartmaya zorladığı bir kitaptır. Neden? Çünkü Üstün Dökmen TRT’de program yapmaya başladı, bunlar da “Abi, orada tartıştığın şeyleri bize bir kitap yapar mısın?” dediler. Üstün Dökmen’den aldılar röportajları filan, bir kitap yaptılar. 100 bin, 200 bin sattı. Nasıl yaptılar? Billboardlar kiraladılar. Nasıl yaptılar? Metrolara, otobüslere, vapurlara reklamlar verdiler. 100 bin, 200 bin sattı. Yayıncı şu mantığa döndü: “Ben bir kitap yaptım. Kaç para bana maliyeti. 100 bin bastım mesela, 10 milyar bana maliyeti var. 20 milyar da ben buna reklam bütçesi ayırdım mı, eğer 100 bin satarsam 60 milyar para kazanırım” diyor ve bunu yapıyor. 20 milyar reklam bütçesi ayırıyor adam. Bugün Radikal Kitap Eki’nde tam sayfa reklam vermek istediğin zaman dört milyarı gözden çıkarman gerekir. Bu gazete bunu niçin çıkartıyor? Kültür için. “Ben kültür eki çıkartıyorum, yayınlanan kitapları tanıtacağım” diyor. Ama bunu nasıl yapıyor? Tam sayfaya dört milyar veya yarım sayfaya iki buçuk milyar reklam alarak yapıyor bunu. Bu gazeteye reklam veren piyasada yayıncı oluyor, veremeyen olamıyor. Orada reklamı çıkmayan yayıncı kitabı satamıyor. Neden? Çünkü onlar piyasayı belirlemeye başlıyor.

Medya da öyledir ya. Belirli medya organları gündem belirler. Daha küçük medya organları o gündemin peşinden gider. Aslında o gündem de çoğunlukla devletin gündemidir. Aslında bu anlattığın ilginç bir şey. Noam Chomsky’nin “Rızanın İmalatı”nda kitle medyası için söylediği gibi, kitap yayıncılığı da artık bir tür “propaganda sistemi” gibi çalışıyor. Sen 90’lardan günümüze gelirken bunun kitap yayıncılığına da sirayet ettiğini söylüyorsun aslında.

Tabii tabii ben bunu söylüyorum açık olarak. İktidar – bilinçli veya bilinçsiz – medya veya başka yollarla yayın piyasasına müdahale ediyor. Yayın piyasası da buna hemen aldanıyor ve iktidara göre yayıncılık yapmaya başlıyor. Ben bunun araştırmasını yapmadım, ama araştırması yapılsa eminim şu sonuç çıkar: Son beş yıla kadar faaliyet gösteren yayınevleriyle son beş yıldır faaliyet gösteren yayınevlerini karşılaştırsalar, eminim ki konjonktüre göre yayın politikaları değişmiştir. Adet bazında, rakam bazında, görünürlük bakımından, çok açıktır bu. Bu şimdi neye bağlı? İktidara bağlı. Cumhuriyet üzerine yazılmış kaç tane kitap vardır? Bundan önce Hasan İzzetin Dinamo’nun “Kutsal Savaş”, “Kutsal İsyan” kitapları; iki üç tane Atatürk üzerine kitap vardır. Şimdi son döneme bakıyorsunuz. Kemalizm ve laiklik çatışması var. 100 tane laiklik üzerine kitap çıktı. Emekli hakimler, emekli savcılar, eski Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı Sabih Kanadoğlu’na kadar hepsi, emekli generaller laiklik üzerine kitap çıkartmaya başladılar. Neden? Çünkü iktidarla savaşıyorlar. İktidarla savaşmanın bir yolu da ne? Kitap. Okuyucuya bir şekilde ulaşmak. Nereden? Televizyondan, gazeteden, kitaptan.

Ama bunun olabilmesi için aynı zamanda piyasa koşullarının da buna elvermesi gerekiyor. Ben aradaki dönüşümü yakalamak açısından soruyorum. Mesela 90’lara kadar bu kadar gündelik ve içerik olarak “hafif” kitap bassaydın, dağıtımcı ve kitapçı nezdinde başarılı olamazdın. Dağıtımcı sayısı, kitapçı sayısı belliydi. Nerede satacaktın? Şimdi bize şunu anlatabilir misin: Yayıncı, dağıtımcı, kitapçı açısından bu kadar gündelik kitabı eritme imkanlarına piyasa nasıl kavuştu? 90’lı yıllardan bu zamana kadar.

Hem Dağıtımcı, hem Yayıncı, hem Perakendeci

60’lardan bu yana kapitalizm dünya ölçeğinde gelişmeye başladı. Nasıl gelişti? Darbelerle gelişti, ekonomik güç olarak gelişti, siyasal güç olarak gelişti. Kapitalizmin gelişmesiyle birlikte kültür sektörü de gelişmeye başladı. Sadece kitapçılık sektörü değil, her sektör gelişmeye başladı. Eskiden kitap sadece kitapevlerinde satılırdı. Sonra ne oldu? Kırtasiyelerde de satılmaya başladı. Son beş yılda ne oldu? Marketlere de girmeye başladı. Migros, Tansaş, Carrefour, her yere girdi. Ama bu neyle mümkün oldu? Çünkü 10 sene önce bu memlekette Carrefour yoktu. Kapitalizmin gelişmesiyle ilgili bir şey bu. Kapitalizm geliştikçe zincir mağazaları açılmaya başlandı memlekette. Zincir mağazaları açıldıkça ne yaptı? Her sektöre bölümler ayırdı. Deterjandı, yiyecekti, içecekti.

Bu alışveriş merkezleri içinde geçerli. Mesela Ak Merkez kuruluyor, Remzi Kitapevi gidiyor kitapevi açıyor.

Bunların bir de kendi aralarında rekabetleri var. Mesela Carrefour’lara Remzi açıyor. Migroslara İnkilap açıyor bildiğim kadarıyla. Böyle bir sektörel ayrım da var. Sabancı grubunun elinde tuttuğu yere başka bir kitapevi mağaza açıyor; Koç grubunun elinde tuttuğu yere başka bir kitapevi. Ne oluyor? Farklılaşmalar da başlıyor yayın politikasında … bu her yere kadar etkiliyor. Eskiden sektör nerede dönüyordu? Cağaloğlu Yokuşu’nda dönüyordu. Şimdi nerede dönüyor? İstanbul’un her yerinde. Bir dağıtımcı Mahmutbey’de. Bir dağıtımcı Zincirlikuyu’da. Ne oluyor? İlişkiler de farklılaşmaya başlıyor. Daha önce Remzi’de çalışan bir satın alma müdürüyle İnkilap’ta çalışan bir satın alma müdürü vapurda kahvaltıyı birlikte yaparak geçiyorlardı karşıya. Çünkü işleri neydi? İşleri şuydu ve bunun farkındaydılar: “Biz kitapçıyız kardeşim, kültür işi yapıyoruz.” “Yayınladığımız kitapları birbirimize destek olmak amacıyla herkes kendi mağazasında satar” mantığı vardı. Şimdi ne var? Rekabet var. Kapitalizmin rekabeti başladı. Ne diyor kapitalizm sana? Şunu söylüyor: “Ben zincir mağaza açtım, alışveriş merkezi açtım; buyur gel kitaplarını burada sat” diyor. “Sen burada kitap satarsan, ben başkasına kitapçı açtırmam, sen burada tek güç olursun” diyor. Ne oluyor? Yayıncı tekel oluyor. Kendisi bile bunun farkında değil. Şimdi Carrefour İzmit’te mağaza açacak. Diyelim ki, ilk önce Remzi’ye teklif götürüyor. “Ben şu kadar metre kare bir yer açtım; sana da şu kadar metre kare yer ayırdım. Kirası da şu kadar. Kabul ediyor musun?” diyor. Yine örnek olarak söylüyorum, “Ama bunu kabul etmezsen, ben de İnkilap’a giderim veya Doğan’a ya da İttihaki’ye giderim” diyor. Bu doğal olarak yayıncılar arasında rekabeti doğruyor. Sonra ne oluyor? Mesela Remzi’yle İnkilap’ın satın alma müdürleri vapura ayrı ayrı kapılardan giriyorlar.

Perakende zincirleriyle ilgili olarak bu söylediğin çok doğru. İlginç bir şey söylüyorsun. Dağıtıma gelelim. Dağıtımın kapasitesi nasıl gelişti de böyle oldu? Bir ayağı market zincirleri, bir ayağının da dağıtımcı olması lazım; bir ayağının da kitapçı olması lazım.

Bizim sektörde nasıl mesela? Adam yayıncılık yapıyor. “Benim kitapları bu dağıtımcılar dağıtmıyor” diyor, aynen böyle düşünüyor. Veya “ben bu adamlardan ödememi alamıyorum, ben de kendime bir dağıtım kurayım” diyor. Tanıdığı 20 tane kitapçı var. Şimdi zaten adam iki lira veya üç lira indirim yaptığında ne oluyor? Direkt satış noktalarıyla çalışmaya başlıyor. Remzi, İnkilap, D&R, buralarla direkt çalışmaya başlıyor. Diyor ki “kitaplarımı ondan alma benden al. O sana yüzde 40 indirimle kitap veriyor. Ben sana yüzde 50’den vereyim.” Sonra üç sene sonra bir bakıyor ki “ben demek ki kendime dağıtımcı kursam, hem kendi kitabımı hem de başkasının kitabını satarım. Ondan da beş puan kazanırım. Ben bir de dağıtımcılık yapayım” diyor. Şimdi ne oldu? Yayıncıydı, dağıtımcı oldu. “Ben bir de perakendeci açayım, kendi kitaplarımı yığarım oraya; bu dağıttığım yayınevlerinin kitaplarını da alırım koyarım oraya. Benden ödeme almaya geldiklerinde de onlara şöyle derim” diye düşünüyor: “Benim 20 tane zincir mağazam veya perakendem var; hepsine 10’ar tane kitap koysam zaten 500 tane kitap yapıyor. Sen bana 800 tane kitap vermişsin, al sana 300 tanesinin parası der gönderirim.” Küçük yayıncı zaten buna mecbur. “Ne koparsam kârdır” diye düşünüyor. Şimdi bir bakıyorsun bir zincirleme doğuyor. Nedir bu zincirleme? Yayınevi-dağıtım-perakende.

Tekelleşiyor ...

Tekelleşiyor. Ama bunu fark etmeden yapıyor. Sonra Carrefour’a, Migros’a girmeye çalışıyor. Aşama aşama aklına geliyor. Veya tersinden de düşünebilirsin. Adam perakendeci. “Bu dağıtımcı bana kitap göndermiyor, ödemeyi beş ayda istiyor; ben bir dağıtımcı kurayım” diyor. Çünkü hepsi birbirine bağlı. O kadar ahlaki bir iş ki aslında bizimkisi, hiç kimsenin birbirinin işine müdahale etmemesi gerekiyor. Onun için demin yasal müdahale gerekiyor derken, örneğin kim iktidar olursa olsun şöyle bir karar alsa: Yayıncı dağıtımcılık yapamaz; dağıtımcı yayıncılık yapamaz; perakendeci de dağıtımcılık yapamaz.

Yurtdışında böyle bir yasal düzenleme var herhalde …

Evet, yurtdışında böyle. Yasal düzenleme var mı, yok mu, orasını bilmiyorum. Ama ben yazışmalarda fark ediyorum, yurt dışındaki yazarlarla, yayınevleriyle yaptığım yazışmalarda. “Murat, biz kitabı basarız burada” diyor. Orada rakamlar da yükseliyor, 80 bin, 10 bin. “Türkiye’de senin kitabını basmak istiyoruz, 1.000 tane basacağız” diyorsun. Adam gülüyor. 5.000 tane basıyor mesela. Götürüyor dağıtımcının kapısına koyuyor. Onun altyapısını bir ay önceden kuruyor. Tanıtımını yapıyor, reklamını yapıyor. Sonra “kardeşim kaç tane istiyorsun” diye soruyor. “500 tane.” 500 taneyi yığıyor kapısına. Ama dağıtımcı da aynı şeyi perakendeciye uyguluyor. Ay sonunda da alıyor parasını.

Bir ayda dönüyor mu para?

Bir ayda dönüyor mu, bilmiyorum. Ama Türkiye’deki gibi bir sıkıntı yaşamıyorlar. Orada kuruluşların sermaye yapıları da zaten güçlü. Tekelci burjuvazi hakim. Ne yapıyor perakendeci de? Gerekli olan kitabı alıyor, gereksiz kitabı almıyor. Gerekli derken, o ay bir kitaptan 20 tane satıyorsa, ondan alıp 100 tane koymuyor. 20 tane satıyorsa, 30 tane alıyor adam. Kâr oranını da, işleyişi de belirliyor. Hukuksal işleyiş de var. Kimse birbirini kırmıyor. Herkes ödemesini takır takır yapıyor. Ne oluyor? İş yine yayıncıya geliyor. Perakendeci alıyor ödemeyi, dağıtımcıya yapıyor. Dağıtımcı da yayıncıya yapıyor. Yayıncı aldığı zaman parayı matbaacıya ödeme yapıyor. Yayıncı önünü rahatlıkla görebiliyor. Türkiye’de böyle bir şey yok. Yayıncı gidiyor matbaacıya, “Ya abi nasılsın? Bir kitabım var. İnşallah bundan parayı bulacağız, bas da bir bakalım ne olacak?” diyor. Ondan sonra dağıtımcıya gidiyor, “Abi ben bu kitabı bastım, falanca TV kanalında çıkacak, falanca gazetede çıkacak, al sen bir dağıt. Mal benim malım. İade gelirse alırım” diyor. Dağıtımcı da işine gelirse alıyor.

Peki somuta gelirsek, sen solcu dağıtımcılar battı dedin. Onların kapasiteleri ufaktı herhalde.

Dağıtım Piyasasında Değişen Dengeler

Şu anda piyasada İslamcı dağıtımcılar hakim.

Mesela büyüklerden örnek verirsek,

Final dağıtım, Alfa dağıtım …

Sen demin “bunlar İstanbul’da yoktu” dedin. Peki nasıl büyüdüler İstanbul’da?

Mesela Final dağıtım şöyle büyüdü: Anadolu’ya giden her yayıncı Final gerçeğini gördü orada. Yayıncının 100 tane kitabı var mesela. “Ben kimlere direkt mal veririm” diye kendine sordu. “Ankara’da Dost’a veririm, Samsun’da Endülüs’e veririm. Trabzon’da Erdoğanlar’a veririm; İzmir’de Konak’a veririm.” Gitti bunları gezdi. Kitaplara baktı. “Nereden geliyor kitaplar?” diye sordu. “Final’den geliyor.” “Kardeşim nasıl ödüyorsun?” “Abi, tolerans tanıyorlar; biz onlarla çok iyi çalışıyoruz.” Bu gerçeği görünce ne oldu? İstanbul’a döndüğünde dedi ki, “Kardeşim sen Anadolu’da herkesle çalışıyorsun. Benim kitaplarımı bu adamlara da sen ver.” Böylelikle oranın da önü açıldı. Alfa dağıtım mesela. Alfa’nın kaç tane yayınevi var? Alfa Gelişim, Everest, Kapı, Artemis var. Dört tane yayınevi var. Bir dağıtımı var, eder beş. Patronu kim, milletvekili. Böyle bir durum var. Oraya kitap vermek bir dert, ödemesini almak bir dert. Küçük yayıncılar için zor. Aile yayıncıları var, abi kardeş yayıncılık yapıyorlar mesela. Sekiz-on tane kitabı var. Alfa’da alacağı biriktiği zaman gidip “Abi niye ödemiyorsun?” diyemiyor. Çünkü “bu adam milletvekili, bu firma batmaz; ben her zaman bu firmaya muhtacım” diyor. Kırmadan işini yapmaya çalışıyor.

Yani bu dağıtımcıların Anadolu’daki dağıtım ağları çok güçlüydü. O zaman yayıncılar “Al benim kitaplarımı, ben uğraşacağıma, sen dağıt” mı dediler?

Tabii. Cemaat örgütlenmesi.

Sonra, büyük şehirlere mi gelmeye başladılar?

Evet. Şöyle oluyor: Mesela İthaki Yayınları bir yayınevi. Ama aynı zamanda İstanbul’da iki tane perakendesi var. Final’e mal verdiği zaman, Final o iki perakendeye mal vermeye başlıyor. Remzi mesela. Remzi Final’e mal verdiği zaman, İstanbul’daki bütün mağazalarına Final’den mal almak zorunda kalıyor. Ne oluyor? Bütün sektörü ele geçiriyor. Bu bir ön açma oluyor. Zaten dikkat edin, dağıtımcıların çoğu şuradan gelişmiştir: (1) Sektörel yayın yapan. Nedir? Bilgisayar kitapları, ders kitapları, mesela Alfa dağıtım öyle gelişti. (2) Kültürel yayıncılık yapanlar. Bunlar nasıl geliştiler? Önce Anadolu’yla çalışarak geliştiler. Buradaki yayınevlerinden kitapları aldı. Anadolu’ya yatırım yaptı. Bir tane eleman görevlendirdi, o her ay Anadolu’yu gezer gelirdi. Böyleydi işler. Sonra Ankara’ya, İzmir’e, İstanbul’a gelmeye başladılar.

Mesela falanca yayınevi dedi ki “sen güzel dağıtım yapıyorsun, al benim kitabımı da sen dağıt.”

Tabii tabii. Adam dedi ki, “Ankara’ya gittim. Dost’a sordum. Senden kitap alıyormuş, benimkine ulaşamıyormuş. Ben sana vereyim, Dost benim kitapları da senden alsın.” Bu ne oldu?

Yani bağlantı noktalarını ele geçiriyorlar.

Tabii hakimler. Prensiplerle de ilgili bir şey. Bunlar tam, Barış dağıtımın, Arkadaş dağıtımın, Papirüs dağıtımın battığı döneme denk geldi. O dönemde bu adamlar piyasada tek kaldılar. Arkalarında güçlü bir sermaye, İslami sermaye var. İktidar, İslami bir partinin elinde. Refah Partisi dönemi.

Bu hangi dönem? 90’ların başı mı?

90’ların ortası. 93-94 filan. Papirüs 92 civarında battı. Arkadaş dağıtım da 96’da battı.

Bu batmaların ülkemizde solun etik düzeyde yozlaşmasıyla da ilgisi var mı?

Yani şunu sorabiliriz: Sol kitaplar önceden perakende kitapevlerine rahatlıkla girebiliyordu. Belki de bu dönemde girmediği için sol cenah bu kitapları okuyamıyor.

O dönem aynı zamanda sol içinde ilişkilerin yozlaşma dönemiydi ...

Tabii. İç hesaplaşmalar vs. vardı.

O dönemde birbirine kazık atmalar gibi olaylar da çok oluyordu …

Aynen aynen. Papirüs dağıtımın batmasının sebeplerinden birisi budur. Falanca kişi arıyor Papirüs dağıtımı, “Abi, Almanya’da bizim arkadaş kitap istiyor, gönder, parası gelir, önemli değil” diyor. Gönderiyor, ama parası gelmiyor. Çünkü sonuçta dağıtımcı dediğiniz firma yüzde 5 veya 10 kâr marjıyla çalışan bir firmadır. Düşünün 100 milyarda 5 milyar yapar. Biri ona 10 milyar taktı mı gitti adam! 200 milyarlık daha kitap dağıtması lazım. Döndürmesi lazım, döndüremeyince ne oluyor? Gümlüyor.

Başka vermek istediğin örnekler var mı? Son dönemde İkiA, Yeni Çizgi gibi dağıtımcılar çıktı.

Onlar tamamen farklı bir kategori. Bunlar tamamen küçük burjuva firmalar. Yani burjuva kültürüyle yetişen adamlar daha doğrusu. Herkesin pantolon gömlekle gezdiği Cağaloğlu’nda bu adamlar takım elbiseyle geziyordu. Şunu söylüyorlardı: “Biz bu piyasayı sektör yapacağız kardeşim.” Yeni Çizgi’den dolayı bu piyasada 20 tane yayınevi var. Nasıl oldu? Şöyle oldu: Yazar yayınevinden şikayetçi, arıyor yayınevini, “Kaç tane kitap dağıttın?” Yayınevi “300 tane” diyor. Adam inanmıyor. Kendi yayınevini kuruyor. Ne diyor dağıtımcıya? “Ben eski yayınevime güvenmiyordum, kendim yayınevi kurdum.” Dağıtımcı da “Tamam abi, tek dağıtımını bana ver, kaç tane bastın? 1.000 tane. 1.000 taneyi bana ver, ben dağıtayım” diyor.

Tek dağıtım olmaya başladılar yani ...

Tabii tek dağıtım olmaya başlıyor. Böyle bir şey yoktu. Şurada birkaç senedir çıkmaya başladı tek dağıtım. Bunu gören başka bir yazar veya başka bir firma aynısını yapmaya başladı. “Ben bir yıl boyunca buraya kitap versem sağlam ödememi alırım. Bir de uğraşmam, ne gittiğini ne geldiğini bilirim. 50 tane dağıtımcının ağız kokusunu çekmem. Bunu oluştururum” dedi. Bak, 20-25 tane yeni yayınevi çıktı o dönemde. Yeni Çizgi’nin sektörel derdi bir yük aslında. O dönem için bir gereklilikti. Ne oldu? Yeni yayınevi, yeni yüzler, yeni insanlar, yeni kitaplar filan. İnsanlar kucak açtılar. Ama bugün geldiği noktada sorun. Niye? Çünkü o 20 tane yayınevi şimdi bir şey yapamıyor. Yazar kendi kitaplarını bastı, bitti; şimdi ne basacak? Profesyonel yayıncı veya konjonktürü olan bir adam değil ki! Kendi bastıklarıyla kaldı. İleriyi gören bir vatandaş değil çünkü. “Benim üç tane kitabım var, yayıncım beni daha fazla kazıklamasın” mantığıyla baktı olaya. Oradan da İkiA ve Yeni Çizgi doğdu. Ama sonra ne oldu? Şimdi aynı pazar üzerinde birbirleriyle rekabet ediyorlar. Yeni Çizgi marketlere kitabı ilk götürendir bu piyasada; Migros’da, Carrefour’da, Tansaş’da filan raf yaptı. Şimdi İkiA da aynısını yapmaya çalışıyor. Yeni bir pazar yaratmaktan çok, var olan bir pazarı paylaşmaya çalışıyor. “Sen buradan yılda belirli bir miktar ciro yapıyorsun; bu cironun bir kısmını da ben alacağım kardeşim. Yüzde 50 bana, yüzde 50 sana” diyor. “İkimize de yeter” diyor.

Yine medya gibi aslında. Medyada da gazeteler arasında bir ara çok kırıcı bir rekabet vardı. Ona benziyor.

Tabii. Ne oluyor? Tamamen farazi bir örnek veriyorum. Mesela, Yeni Çizgi’deki vatandaş beni arıyor, “Sen yeni kitap çıkardın. Yüzde kaçla verirsin?” Ben “yüzde 40’la diyorum.” İkiA’daki vatandaş da beni arıyor: “Senle kaç yıldır dostuz; bana şu kitabı 45’den ver, markete koyacağım” diyor. “Tamam al. Arkadaşız, bu seferliğine vereyim” diyorsun. Yeni Çizgi’deki bu sefer diyor ki, “Abi sen yüzde 45’le ona verdin. Markete koydu. Bana da yüzde 45’le verseydin, ben de markete koyardım” diyor. Ne oluyor? “İkiA Migros’a verdi, ben de Carrefour’a vereceğim. Bana da aynı şartlarda ver” diyor. Ne oluyor? Yayıncı eriyor. Farkında değil.

Bağımlı hale gelmeye başlıyor.

Değişen Piyasada Yazar Transferleri, Kitap Tanıtımları ve Reklam

Evet, bağımlı hale geliyor. O yüzden ben şuna çok benzetiyorum: Yukarıda bir kapitalist işleyiş biçimi var. Yayıncılık da böyle. Güçlü yayıncı ve dağıtımcılar var. Onlar da aşağıya hükmediyorlar. “Gel bakalım, bütün kitaplarını ben dağıtacağım. Al sana çek, git keyfine bak diyor.” Ya da ne yapıyor? Örneğin, Everest Yayınları gibi bütün yazarları topluyor. “Yerli edebiyat rafında kitabı satan kaç yazar var? 50 yazar. Benim üç yıl boyunca tek hedefim bu 50 yazarın 40’ının benden çıkması” diyor. Bu, haksız rekabete yol açıyor. Nereden diyeceksin? Şuradan: Yazar, yayınevinden yüzde 10 alıyor. Örneğin Everest’in bir ideali, bir hedefi var. Örneğin, “Gel abi, ben sana yüzde 15 vereceğim” diyor. Küçük yayıncı bunu veremez. Ve daha insani ilişkiler var. Yazara diyordu ki ”Abi, çekim geldi sana çek vereyim. İstemiyorsan, tarihi gelince kırdırmayayım, sana para vereyim.” Böyle anlaşılıyordu. Şimdi öyle değil. Yazar yayınevine “kardeşim yüzde 10 telifimi veriyor musun, vermiyor musun? Vermiyorsan bana yüzde 15 veren var. Ben de oraya giderim” diyor. Çok takılmıyor. Yazar, “Adam bana üç tane gazete reklamı veriyor, bir tane gece programına TV’ye çıkartacak, üç tane dergide röportaj yapacak. Beş tane zincir mağazası var. Her zincir mağazasında imza günü yapacak. Her zincir mağazasına 40 kişi gelse, 200 kişi yapar. 200 kişinin yüzde 10’u, 20 kişi benim sabit okuyucum olsa bir dahaki kitabım daha çok satar” diye düşünüyor. Yazar yatırım yapıyor. Dağıtımcı ona giderken şöyle gidiyor: “Ben Everest’im, ben Final’im, ben Remzi’yim. Benim bir dağıtımım var. Bir yayınevim var. İki tane zincir mağazam var. Bir de internet sitem var.”

Sen bir ayak daha açıyorsun. Kitapevleri zincirleri diyorsun, dağıtım diyorsun; bir de yazarların ‘transfer edilmesi’ söz konusu.

Tabii. Bu işe Yapı Kredi Yayınları (YKY) başladı. Yaşar Kemal YKY’ye gitti mesela. Benim babama sorsanız, bu kuşağın eski adamı. Onun gözünde tek yazar Yaşar Kemal’dir, Fakir Baykurt’tur. Niye? Niteliklerinden dolayı. Bugün sorsan, “Senin Yapı Kredi Bankası’yla ne işin var Yaşar Kemal? Paraya mı ihtiyacın var” diye soruyor. Doğru söylüyor, 80 yaşındaki adamın paraya ihtiyacı yok.

Başka örnekler de verelim. Mesela Perihan Mağden’in kitapları Everest’te değil mi?

Hayır, Merkez Yayınları’na geçti o. Sabah gazetesinde yazdığı için, gazete “benim yazarımsın kardeşim, benim yayınevim var. Kitaplarını benden çıkar” diyor. Şimdi bir de bu sorun var. Vatan gazetesi, gazete kuruyor; bir de “Vatan Kitap” diye yayınevi kuruyor. “Vatan gazetesinin bütün yazarları buradan kitap çıkartacak” diyor. Cumhuriyet için de aynı şey geçerli. Bir böyle bir sorun var. Piyasanın dışında da böyle bir sorun var. Gazetecilerin, TV gruplarının yayınevleri var. Ne diyor? “Benim gazetemde yazıyorsan, kitaplarını ben basarım” diyor. Böylelikle hem az telif ödüyor hem maliyetten düşüyor. Başka bir örnek verelim. Mesela Hasan Cemal. Milliyet’te yazıyor, Doğan Kitap’tan çıkıyor kitapları. Böyle bir durum var yani.

Bir de tabii olayın tanıtım ve reklam ayağı var.

Orada da ikiye ayrılıyor. Muhalif yayıncılar kendi kitaplarını dergilerde tanıtıyor. Adam sinema kitaplığı oluşturmuştur, sadece sinema kitapları basıyor. Sinema dergilerine reklam verebiliyor. Niye? Çünkü orada ilişkileri var. Başka yere veremez ki! Fiyatlar uçuk. Bir de öbür tarafta burjuva yayıncıları var, iktidar yayıncıları diyelim. Onlar ne yapıyor? Her türlü dergiye, gazeteye, TV’ye, her yere reklamını verebiliyor. Her yazarını da istediği programa çıkartabiliyor. Mesela Zülfü Livaneli diyelim. Nerede yazıyor? Vatan Gazetesi’nde. Kitabı çıktığında en çok reklam nerede yayınlanıyor. Vatan Gazete’sinde. Vatan Gazetesi’nin hangi TV grubuyla arası iyi. Mesela, diyelim ki Show TV ile. Zülfü Livaneli aynı gün Show TV’ye çıkıyor. Başka neresi var? Show TV’nin yan kuruluşu Sky Türk var. Aynı anda üç kanaldan besleniyor. Gazete, TV, dergi. Bir de kendisi isim zaten, götürüyor işi. Ama öbür türlü yayıncılar ne yapıyor? Mesela ben, SiyahBeyaz Yayınları olarak, Postexpress dergisi reklam için kaç lira istiyor? “Abi, bizim senle kaç senedir yemişliğimiz içmişliğimiz var, sana 150 milyon para verebilirim; veya dağıtım yapayım, sana kitap vereyim” diyorsun. Türkiye’de ekonomik durumu iyi olmayan yayıncıların yüzde 90’ı aynı şeyi yapıyor.

Reklam sektörü de durup dururken gelişmedi ama, o da bir süreç içinde gelişti, öyle değil mi?

Tabii, medya aracılığıyla gelişti. Yani yayın sektörünün kendine ait bir şeyi yok … Türkiye Yayıncılar Birliği ne yapar? Neden bir sektör dergisi çıkartmaz? Neden TÜRDAV katalog çıkartır da, Yayıncılar Birliği çıkartamaz? TÜRDAV kimin? İslamcıların. Kurucuları kim? Meclis Başkanı Bülent Arınç.

Bu neye yol açıyor? Yine aynı yere geliyoruz. Gücü olan, yani iktidardan yana olan ve iktidara karşı olanlar var. İktidara karşı olanlar kendi gazete ve TV’lerinde yer alabiliyor; ama iktidara karşı olan medya grubu çok az. İktidardan yana olanlar ellerindeki gazete ve TV’lerde rahatlıkla bu işleri yapabiliyor. Dün, ismini vermeyeceğim, bir yazar gece CNN Turk’e bir saat röportaj verdi. Ben niye yaptıramıyorum. Aynı programa kitabımdan 3 tane gönderdim. Ve konular birbirine çok yakın. Neden tercih edilen ben değilim de, o yayınevi? Ya da ben tercih edildiğimde neden ben tercih ediliyorum da, o yayınevi edilmiyor? Neden iki yayınevi birden çıkartılmıyor.

Mesela CNN Turk’de Doğan Hızlan’ın programında sürekli belirli yayınevlerinin kitapları tanıtılıyor.

Bakın, Doğan Hızlan arşivini verse mesela, kaç tane kitap tanıttı şimdiye kadar? Diyelim ki 100 tane. Ben adım gibi eminim ki bu kitapların 40’ı Doğan Grubu’nun kitaplarıdır. Selim İleri’yi tanıtır, Ahmet Ümit’i tanıtır. Soner Yalçın’ı tanıtır. Bakın Soner Yalçın çok iyi bir örnek. Önce kitapları, muhalif bir ekibin yayınevi olan Su Yayınları’nda çıkıyordu. Buradan ayrıldı, galiba bir kitabı Berfin’den çıktı. Sonra Doğan Kitap’a geçti. Sonra Show TV’ye “Kurtlar Vadisi” dizisinin konsept danışmanı oldu. Şimdi CNN Turk’de Cüneyt Özdemir’le birlikte program yapıyor. Yarın öbür gün bu adam bir medya kuruluşunun patronu da olabilir. Tuncay Özkan’ın ilerleyişi de böyledir. Cumhuriyet Gazetesi’nde sendika temsilcisidir. Oradan ayrılır Show TV’ye gider. Oradan çıkar Kanal D’ye gider; oradan ayrılır Kanal Türk’ü kurar ve bugün iktidarla savaş halindedir. Soner Yalçın da yarın böyle olabilir. Her şey bir kitaptan geliyor. Tuncay Özkan da aynı dönemde dört-beş tane kitap yayınlamış bir vatandaş. Hasan Cemal de yanı öbür gün biraz popüler olsun, söyledikleri biraz tartışılsın, gazeteden ayrıldığı an kendi gazetesini kuracaktır. Çünkü “iktidar bende, benimle savaşmayın” diyecektir. “Benim bugüne kadar yazdığım 10 tane kitap, çalıştığım üç tane gazete, program yaptığım üç tane TV, yazı yazdığım beş tane dergi var. Bugün de kendi kanalım, dergim, gazetem var” diyecek. O yüzden de muhalif yayıncılar ayakta durmakta zorlanıyorlar. Ne yapıyorlar? Konsept yayıncılığı dediğimiz şey ölmeye başlıyor. Yani gerçek yayıncılık ölüyor. Ne revaçta? Tarihi roman. Hemen tarihi roman çıkartıyorsun. Ne revaçta? Bilim-kurgu. Onu çıkartıyorsun. Biliyorsun, bundan bir yıl öncesine kadar herkes bilim-kurgu okuyordu. İnanılmaz bir durum vardı. Milyonlar satıyordu. Bugün ne oldu? “Şu Çılgın Türkler”le birlikte tarihi romanlara yöneldi. 10 yıl önce çıkmış tarih kitapları bugün inanılmaz şekilde satmaya başladı.

Kızılelmacı trend var. Biz bu trendle biraz ilgilenmeye çalışıyoruz. Bu kızılelmacı trendin devlet destekli bir tarafı da var. Sadece piyasa aracılığıyla bu kadar güçlenmedi herhalde. O konuda verilerin var mı?

O konuda verilerim yok da, merak ettiğim şeyler var. Neden Yekta Güngör Özden şiir kitabını “İleri Yayınları”ndan çıkartır? İktidar her dönem kendisine yakın olan yayıncıları desteklemiştir. Bakın, 75-90 arası genellikle sol iktidardadır. CHP, SHP, DSP. Kimdi o zamanki en büyük yayınevi. Herkes bugün atlıyor, söylüyorum: Bilgi Yayınları. Yaşar Kemal, Nazım Hikmet, Sait Faik Abasıyanık, Fakir Baykurt, Kemal Tahir … Bugün okuduğumuz ne kadar klasik Türk edebiyatı varsa hepsi Bilgi’den çıkardı. Bugün ne çıkıyor Bilgi’den? Yemek kitabı, tatlı kitabı, gezi, moda kitapları çıkıyor. Bugün kim revaçta? Timaş Yayınları. İlber Ortaylı’yı çıkartıyor. Neydi o kadın ismi, Bengisu Karasu mu? İslamcı bir kadın yazar vardı, onu çıkartıyor. Neden? İktidarla doğru orantılı bir şey. “Metal Fırtına”ya kadar TİMAŞ bilinen bir yayınevi değildi.

TİMAŞ nasıl bir kuruluş?

Bir cemaat örgütlenmesi. 400 bin ortakla kurulan bir şirket. Bir piramid modeli. Herkesten paralar toplanıyor, kitaplar çıkıyor. Kitaplar çıkmaya başladıkça piramid misali paralar ödenmeye başlanıyor. Şu an üç ortak kaldılar. Bu piramid büyüdükçe, yani iktidar yanlısı yayınevleri büyüdükçe, ters orantılı olarak muhalif yayınevleri küçülmeye başlıyor. Dibe vuruyor. Çünkü üretemiyor, ürettiğini sattıramıyor. Veya bir yılda 20 kitap yayınlıyorsa birini satıyor, o da kurtarmıyor. Ne oluyor? Kitap sayısını azaltıyor, ayda üç kitap çıkartırken bir kitap çıkartmaya başlıyor. Eriyor. Ters orantılı. İktidar yarın değişsin, ben bunu kabul ediyorum, yarın CHP iktidara geldiğinde demokrat-Kemalist yayınevleri tavan yapacaktır. Sol kitapların satması için devrim filan olması gerekiyor. Belki o zaman zorunlu ders kitabı olarak okutulabilir …

Evet bunu diyebilirsin. Ama belki başka şeyler de önerilebilir. Bizim yaptığımız bir çok görüşmede Fethi Yıldırım’a Gürsel Caniklioğlu’na kadar çok kişi muhalif yayınevlerinin birleşik bir dağıtım kurmasını önerdi.

O zaman apolete karşı apolet savaşı başlar. Ben buna karşıyım mesela.

Ben şunu sormak istiyorum: Piyasada muhalif yayınevlerinin kitaplarını okuyucuya ulaştırması için neler yapması lazım? Ortak dağıtımcı ve kitap satış noktaları kurmak sence makul öneriler mi?

Muhalif Yayınevleri Arası Dayanışma

Ben muhalif bir yayınevi olarak bugün karşımda bir apolet olduğunu söylüyorum. Nedir bu apolet? Faşistlerden ve İslamcılardan oluşmuş bir dağıtım ağı ve perakende sektörü var. Ya da burjuva destekli zincir mağazalar. Bunlara karşıyım diyorum. Neden? Çünkü ben kitabımı buralara sokamıyorum. Sen bunun tersini örmeye çalışıyorsun. Ne diyorsun? “Sen bir apoletsin, ben de bir apolet oluşturacağım. On tane sol yayınevi bir araya gelecek. Ben de perakendeler açacağım, ben de dağıtım açacağım” diyorsun. Bu ne demek? Karşı tarafın sana yaptığı haksızlığı sen de ona yapıyorsun. Bunun alternatifini örebilmek lazım.

Peki senin önerin ne?

Nedir benim önerim? Nitelikli yayın yaptığında, yaptığın yayının değerini verdiğinde … ne demek istiyorum: (1) Yazarın telifini vereceksin. Yazarın telifini verdiğin zaman senden gitmez çünkü. Neden bugün Alfa’ya, Everest’e gidiyor yazarlar? Paralarını rahatlıkla alabildikleri için. İmza günü yapabildiği için. Bunların hepsinin önünü açacaksın. Parasını hemen vereceksin. Paran yoksa yayıncılık yapmayacaksın. Çünkü yazara borç takarak …

Yani kafa kol ilişkileriyle bu iş yürümez diyorsun …

Tabii. Kafa kol ilişkilerine hiç gerek yok. Yazara takarak, matbaaya takarak, kağıtçıya takarak, perakendeciye takarak ayakta kalmak aciz insanların başvurabileceği bir yöntem. Sen eğer yayıncılık yapmak istiyorsan (1) yazarın telifini vereceksin. (2) Matbaanı ve kağıt paranı karşılayacaksın. (3) Eskiden bizde bir adet vardı. Sol yayıncılar bunu çok yapardı. Şimdi burjuva yayıncılar, Doğan Kitap, Artı Kitap yapıyor. Kitapçıda duran adama bir tane kitap gönderilirdi, okuması için; çünkü o okuyup beğenirse, müşteriyi yönlendirir. “Buyurun ben okudum çok beğendim, beğenmezseniz de geri alırım” gibi teknikler uygulardı. Şimdi sen o adama kitap göndermeyince, nereden beslenmeye başladı o kitapçı? Kitap dergisinden, gazetede, TV’de gördüğünden beslenmeye başladı. Farklı bir kültür onun beynine empoze edilmeye çalışıldı. Bunları zaten sen yerinde yaparsan, işleyiş otomatikman takır takır gidiyor. Sen satan kitabın olduğu zaman dağıtımcı bunu satmak zorundadır. Bir de Türkiye’de saflar net değil. Hani öyle bir konjonktür olur, faşizm iktidara gelir, saflar netleşir. Yayıncılık da böyle bir şey yok. Tamam, faşistler var, İslamcılar var bu camiada, ama solcular da var. Yani apoletle apoletin savaşına dönüştürmemek lazım. Yayıncılık dediğin: kültür işi yapıyorsun …

Sen öncelikle yayıncılığı adam gibi yapmak gerekir diyorsun.

Tabii. Yazara telif vereceksin, çevirmenine parasını ödeyeceksin, kağıtçısına borcunu vereceksin. Telifsiz kitap veya sözleşme haricinde adet olarak fazla kitap basmayacaksın. Sen bunu zaten doğru düzgün yaptığında takır takır işliyor.

Peki sen muhalif yayınevlerinin kendi güçsüzlüklerini kapatmak için ne tür dayanışmacı ilişkilere girmesini öneriyorsun?

Ben ortak bir dağıtım işine karşı değilim. Benim karşı olduğum şey apoletle apoletin savaşına dönüşmesi işin.

Ben dayanışmaya girmek derken kendi içine kapalı bir şeyi kastetmiyorum. Mesela nitelikli İslamcı yayınevleri de var. Örneğin İz Yayıncılık’ın da kitaplarını dağıtabilirsin. Nitelikli kitapları alır dağıtırsın.

Sol dağıtım derken, mesela bu dağtımcıların rafında bir tane İz Yayıncılık’ın kitabını bulamazsın. Timaş’ın kitaplarını bile bulamazsın. Neden? Çünkü “onlar İslamcı, ben onların kitabını dağıtmıyorum” der. O zaman İslamcı veya faşist bir yayınevi de solcuların, Kemalistlerin vs. kitaplarını dağıtmazsa haklı olurlar. Ben buna karşıyım. Çünkü burada zararı ben göreceğim.

Ama herhalde piyasadaki nitelikli kitapları dağıtmak için muhalif yayınevlerinin bir araya gelip bir dağıtım firması ve satış noktaları kurmasına karşı değilsin?

Kurulabilir. Buna karşı değilim. Yalnız bu iş apoletle apoletin savaşına dönüşmemeli. Çünkü sen bu alternatifi neden kuruyorsun? Karşı taraf tekel, güç; karşı tarafın zincir mağazası var. Benim kitaplarım buraya girmiyor. Sen de aynısını yaparsan olmaz.

Sen-ben meselesinden ziyade önemli olan okuyucuya nitelikli kitap gitmesi değil mi?

Tabii, çünkü zararı o görüyor. Sen dağıtımcısın, asli unsursun, her nitelikli kitabı dağıtacaksın.

Son olarak Metis ve başka yayınevlerinin kurduğu ortak bir dağıtım var, “Punto”. Onu nasıl değerlendiriyorsun? Bir alternatif olabilir mi? Akıllıca bir adım mı?

Punto Dağıtım

Akıllıca bir adım. Ama alternatif olamaz. Ticari olarak bence başarılı olurlar. Neden? Çünkü güçlü bir sermayeye sahipler.

Böyle bir işe girmelerinin ardında yatan yayıncılık piyasasındaki sorunlar neler olabilir?

Asıl neden kitaplarının dağıtılmaması. Yanılmıyorsam, Metis Yayınları geçen yıl 27-28 tane kitap çıkardı, iki tane kitabı iyi sattı. Bir Elif Şafak sattı. Bir de yabancı bir roman, “Pedal Çeviren Kadınlar” sattı. Sen 28 kitap yayınlayacaksın. İki tanesini iyi sattıracaksın, 26 tanesi aynı ölçüde iyi satmayacak, hatta bir kısmı deponda kalacak. Üstelik hiç okuyucuya ulaşmadan. Okuyucuya ulaşsa diyeceksin ki “ben reklam yapamadım, kitabım kötüydü veya çevirisi kötüydü, sattıramadım.” Buna eyvallah der yayıncı. Ama bir kısmı hiç ulaşmıyor. Paketler halinde depoda duruyor. Etrafına bakıyor, “başka benimle bu sıkıntıyı kim paylaşıyor?” diye soruyor. Literatür, Sistem, İletişim Yayınları da aynı dertten mustarip. Bu işi becerirler.

Peki şu anda şişmiş bir piyasa var.

Belki hemen başarılı olamazlar, bir-iki yıl bocalayabilirler. Çünkü bu piyasanın kalıpları, kuralları var. Hâlâ ahbap-çavuş ilişkileri var. Ben 20 yıldan beri A dağıtımdan mal alıyorsam, bunu o kadar zaman sonra B dağıtım yapmam. Ne zaman yaparım? Beş yıl sonra yaparım. B dağıtımın beş yıl dayanması lazım. Punto’nun böyle bir sıkıntısı var. Ayrıca piyasanın kurallarını değiştirmek kolay değil. Sen bir dağıtımcı olarak, “Ben dört aylık çek alırım, verdiğim malın en fazla yüzde 20’sini iade alırım” diyebilirsin. “Malımı Ocak’ta verdim. Şubat, Mart, Nisan, Mayıs’ın sonunda çekimi alırım” diyebilirsin. İyi de, senin malını dağıtan dağıtımcının perakendeden üç aylık çek alması lazım ki, sana dört aylık çek versin. Nasıl dört aylık çek versin sana? Çünkü o adam piyasadan altı aylık çek alıyor. Ya o adam da sana altı aylık çek verecek. Ya da seninle çalışmayacak.

Ne olacak peki?

Dağıtımcılar küçük yayıncı ezecek. Büyük yayıncı gidecek, “benim beş milyar bakiyem var” diyecek. O da “haftaya gel” diyecek. Sana ödeyeceği beş milyarı alıp ona ödeyecek.

Aslında bu da bir tür tekelleşme …

Tabii, o da bir tür tekelleşme. Onun için ben karşı çıkıyorum bu işe. Aslında apoletle apoletin savaşı oluyor. Yani Punto çıkıyor diyor ki “Kardeşim siz şimdiye kadar benim kitaplarımı iyi dağıtmadınız. Bundan sonra benim kurallarım geçerli. Benim satan kitabım da var. Ben altı yayıneviyim. Birinin kitabı satmasa, öbürününki satıyor. Aldığın malın en fazla yüzde 20’sini iade edebilirsin. Ona göre kitap al.” Mesela “1.000 tane mi istiyorsun, çok isteme, 300 tane iste. Ama ben de senden en fazla 60 tane iade alırım.”

Peki neden onlarla çalışmak zorunda kalsınlar?

Çalışacak, mecbur. Elif Şafak satmayacak mı? Üstün Dökmen’in kitaplarını satmayacak mı? Literatür Yayıncılık’ın “İzmir Büyücüleri” kitabını satmayacak mı? Çünkü perakendeciden talep var bu kitaplara. ... Ya da örneğin dağıtımcılar şöyle yapacak: “Punto’nun gönderdiği malların hesabını ayrı tutarım. Onların kitapları için kısa vadeli çek alırım. Diğerlerinin kitapları için ise daha uzun vadeli çek alırım.” Sona benim gibi bir yayıncı çıkacak, “Aram gel, Belge gel, Pencere gel; biz de bir dağıtımcı kuralım. Niye bunlar bize sekiz aylık çek veriyor? Biz niye altta ezilelim?” diyecek. Bu sefer de biz Punto’nun karşısına rakip olarak çıkmaya başlayacağız. Aynı kulvarda koşan yayınevleriyiz, biz de birbirimizi yemeye başlarsak o zaman ne olacak? Kapitalizm aslında bizi içten içte götürecek. Bu hesaplaşmada birileri iktidarda kalacak, diğeri böcek gibi ezilip gidecek. Ben o yüzden bu işe karşıyım. Neden, çünkü apolet olmalarından korkuyorum. Ama öbür türlü, bir bileşen, bir yan yana gelme biçimi olarak, bir kolektif olarak süper bir iş.

Peki bu arkadaşlar senin kitabını dağıtacak mı?

Hayır, dağıtmayacak. O yüzden tekel diyorum. Şunu yapsalardı, “Biz altı yayınevi bir araya geldik, bütün ezilen, kaybeden, dağıtılmayan yayınevleri gelin, sizin kitaplarınızı dağıtacağım” deselerdi, o zaman farklı bir şey olurdu. Niye yapmıyor bunu? Çünkü ben “’Metis’im, ben ‘İnkilap’ım, SiyahBeyaz Yayınları’nın sorunlarıyla ilgilenemem” diyor. “Ben kendi kitabımı dağıtayım da başkaları kendi başının çaresine baksın” diyor.

Teşekkürler

---