Share | |

Kriz, kemer sıkma ve emeğin tepkisi – İspanya spot altında (2. Bölüm)

Bu makalenin ilk kısmında İspanyadaki mevcut ekonomik durumu ve İspanyol hükümetinin işçilerin yaşam standartlarına yaptığı saldırıyı açıklığa kavuşturmak istedim. Tüm bunların ışığında en azından Yunanistan’da gördüğümüz büyüklükte bir ayaklanma olması beklenebilir. Fakat olaylar bu yönde gelişmemiştir. Neden olduğunu görmeye çalışalım.

Örgütlü Emeğin Zayıflığı

İspanyadaki sendikaların güçsüzlüğünün ilk işaretleri ekonominin en son büyüme evresinde görüldü. İlk kısımda belirttiğim gibi, en son büyümede kârların yukarı fırlamasına ve istihdamın artmasına rağmen, geçici sözleşmeleri ve düşük ücretleri düşündüğümüzde yeni işlerin pek çoğu güvencesizdi. İspanya’daki geçici istihdam oranları Avrupa Birliğindeki en yüksek oranlar olarak kalmaya devam ediyor, çalışanların üçte biri sabit-süreli sözleşmelerle işe alınmış, bu oran Avrupa ortalamasının iki katı. İşe alınan her yüz işçiden onu halen açlık sınırının altında. Ne yazık ki, işçilerin haklarını savunmakla sorumlu örgütler emek piyasasının “karşı-reformları”ndan önce bile etkisini büyük oranda kaybetmişti; bugün direnişin zayıf olmasını en iyi açıklayacak şey budur.

İspanyol emek hareketinin zayıflaması dünya çapında bir eğilimin bir parçası. “Geleneksel” işçi sınıfı her yerde geri çekiliyor fakat hâlâ sınıf bilinçli sendikalaşmanın temeli olmayı sürdürüyor. İşçi sınıfının hâlâ, ücretli emeğe bağlı olması, üretim araçları bağlamında mülksüzleştirilmesi, kendisini belirsizlikten koruyamaması ve tüm bunları değiştirecek gerçek güce sahip olmaması gibi ortak tanımlayıcı özellikleri olmasına rağmen, işçilerin, geleneksel endüstrilerdeki güvencesizliği ve marjinalliği, emek bölünmesinin artışı, geniş emekçi gruplarının bölünmesine ve çözülmesine sebep oldu.

Bu genel eğilimler İspanya’da 1980’lerdeki mücadeleler sırasında ortaya çıktı. Alt tabakalar tarafından sürüklenen büyük sendikaların 1970’lerin sonundaki büyük yenilgiden sonra sınıf mücadelesinin zirvesine ulaştığı bu yıllarda işin içinde olmaktan başka bir seçeneği yoktu. Önemli olaylardan biri de 1988’deki genel grevdi. Ancak o zamana kadar endüstriyel yeniden yapılanma en radikal işçilerin istihdam edildiği sektörleri ortadan kaldırdı. Yüksek işsizlik ve geçici işlerin hızla artışı, emek hareketini oldukça zayıflattı. Buna ek olarak, Moncloa Anlaşmaları’ndan [1] sonra uygulamaya konan sendikal model, en radikal sendikaların etkili eylemlerine mani olacak büyük engeller yarattı. İspanya’da işçi sınıfının çıkarlarını korumak için etkili bir şekilde savaşma geleneğine sahip radikal sendikalar etkilerini kaybederken, büyük sendikalar da birçok işçi için gitgide daha güvenilmez yerler olmaya başladı. Bu yüzden, İspanya’da 1993’teki %14’lük oranla Avrupa zirvesi yapan sendikalaşma oranları düşmeye başladı ve şimdi İspanya Avrupa Birliği-15’te Fransa’dan sonra en düşük ikinci sendikalaşma oranına sahip.

1995’te başlayan ve 1997’den sonra yoğunlaşan genişleme sürecinde işçilerin ekonomik büyümeden yararlanamamasını ancak işçilerin örgütlenme zayıflığı bağlamında anlayabiliriz. Mücadeleci örgütlerin olmaması nedeniyle reel ücretler dondu kaldı ve büyüyen borçluluk üzerine kurulu gayrimenkul balonları, küresel finansal kriz İspanya’yı vurduğunda birçok kişiyi giderek eriyip küçülen ve sonunda dağılarak yok olan buzullara sıkıştırdı. Korkunç koşullara ve “sosyalist hükümet”in işçi sınıfı karşıtı politikalarına karşı toplumsal tepkinin neden daha güçlü olmadığını açıklamamıza da yine aynı örgütsel zayıflık yardımcı oluyor. Fırtınanın etkisini hafifleten bir başka etken GDP’nin %23’ünü oluşturan kayıt dışı ekonominin büyüklüğü. OECD ülkelerinin kayıt dışı ekonomilerinin ortalaması İspanya’dan yüzde altı daha küçükken, yalnızca İtalya ve Yunanistan, İspanya’ya oranla daha geniş kayıt dışı endüstriye sahip. İspanya’da hâlâ güçlü olan aile bağlarıyla birlikte düşünüldüğünde, kayıt dışı sektör aynı zamanda işçilerin hayat koşullarına yapılan saldırıya karşı bir tampon görevi görüyor.

...ve herkesi kapsayacak bir genel grev

Geçtiğimiz ay, başlıca sendikalar 29 Ekim’de genel grev yapılması için çağrı yaptığında İspanya’daki durum böyleydi. Bazı sağ-kanat sendikalar çağrıyı boykot etmeye karar verirken, bu çağrı neredeyse tüm radikal sendikalar tarafından desteklendi.

Birçok yönden, beklentiler hiç de hayırlı değildi. Öncelikle, diğer işçi örgütleri çok zayıf ve bazı sektörlerde neredeyse yokken, büyük sendikaların sermayenin işçilere yaptığı saldırılar karşısında uzun bir süre tepkisiz kalması nedeniyle, İspanya’da “mobilizasyon barometre”si diyebileceğimiz şey oldukça donuktu. İkinci olarak, seçilen tarih (çoğunlukla büyük sendikalar tarafından), yaz başında kemer sıkma planı başlatıldığında ya da emek-piyasası ve emekli maaşı reformları duyurulduğunda olduğu gibi, ortaya çıkan halk öfkesinin en yoğun anlarıyla aynı zamana denk gelmedi. Büyük sendikalar kararlarını İspanya’daki grevin Avrupa’daki diğer işçi hareketlerinin çağrılarıyla aynı zamana denk gelmesi üzerinden meşrulaştırdılar, ancak onları koşulların daha elverişli olduğu yaz başında bir genel grev çağrısı yapmaktan ve daha sonra eğer işler iyiye giderse Eylül’de yeni bir grev çağrısı yapmaktan alıkoyacak hiç bir engel yoktu. Örneğin sendikalaşma oranlarının daha düşük olduğu Fransa’da, İspanya’da teklif edilenden daha az ölümcül olan emekli maaşı reformlarını protesto etmek içi, geçen Mart’tan bu yana yedi genel grev yapıldı ve Yunanistan’da geçen senenin başından beri hükümet tarafından uygulanan kemer sıkma planına karşı altı genel grev yapıldı.

Hâl böyleyken, belki de grevin beklenenden çok daha başarılı olması çok önemli. 2002’deki bir önceki genel grevdekinden daha az insan tarafından desteklenmesine rağmen, bu grevin özellikle geleneksel işçi sınıfına bağlı sektörlerdeki etkisi dikkate değerdir. Grev, endüstrinin hâlâ önemli bir ekonomik rol oynadığı şehirlerde daha başarılı oldu. Hizmet sektöründe greve en güçlü destek, iş durdurmanın yıkıcı etkilerini daha da belirgin hale getiren ulaşım sektöründen geldi. İkili bir grevci profili vardı: a) hâlen kavgalarına inanan eski sendikacılar; ve b) onlara katılan çok genç insanlar. Bazı isyanlar İspanyada solun en güçlü ve en örgütlü olduğu Barselona’da ve daha küçük bir ölçüde de Galicia ile Madrid’in bazı endüstriyel bölgelerinde gerçekleşti. Yalnızca 100 kişi hapse girdi. Açıkça görülüyor ki toplumsal başkaldırı bu sene Mayıs ayında Yunanistan’da olandan (Aralık 2008’ı saymıyorum bile) oldukça uzakta. Daha da önemlisi 29 Eylül’de İspanya’daki tepki, acınacak hâldeki ekonomik koşullar ve hükümetin kemer sıkma planının vahameti düşünüldüğünde umduğumuzdan çok daha düşüktü. Tipik olarak kalabalık miktarlarını şişiren sendika yetkililerine göre, bu akşamüstü gösteriye katılan bir buçuk milyon insan vardı. Aynı kaynaklar Fransa’da yapılan son gösteri için üç milyonun insanın bir araya geldiğini belirtiyor. Bununla beraber, grev gözcülerinin eylemden önceki gece olan etkinliklerinin enerjili, iyi planlanmış ve önemli ölçüde başarılı olması, umut verici bir işaretti. Çabalarının değerli olduğuna şüphe yok. Madrid’deki halk otobüsleri eyleminde olduğu gibi, bazı önemli kent merkezlerini felce uğratmayı başardılar ve onların sayesinde iş bırakma eylemi öğleden sonra olan gösterilere oranla daha fazla insan tarafından desteklendi.

Beklentilerin ötesine ulaşmak hiç de aşırı iyimser olmak anlamına gelmez.. Kemer sıkma politikasının ağırlığı düşünüldüğünde, hükümetle yüzleşmek gerekliydi. Fakat açıkça görülüyor ki aşmak gereken birçok engel var. Güç ilişkileri birçok yönden işçi sınıfı ve örgütlerinin aleyhine; derin bir sosyal dönüşüm isteyenlerin daha da aleyhine. Fakat 29 Eylül yalnızca bir başlangıç. Her zaman olduğu gibi, yalnızca İspanya’da değil, yurtdışında da sonuç hâlâ yapılması gereken işlere bağlı. Örneğin, Fransa’da emekli maaşı reformuna karşı seferberliğin zaferi, hem işçi sınıfı –ve doğrudan eylem olanakları– için, hem de –kitlesel hareketlenmenin Avrupa’daki en inatçı sağ-kanat yöneticilerini dahi değişime zorlayabileceğini hesaba katmak zorunda kalacak olan– hükümetler için örnek oluşturduğundan Avrupa çapında bir zafer olacaktır. Biz bunun gibi bir uyarıcı eyleme güveniyoruz...

Luis Buendía İspanyol bir sosyal araştırmacı ve Ekonomi Bilimleri ve Öz-Yönetim Enstitüsü (ICEA) üyesi.   Yazar diğer ICEA üyeleriyle birlikte Robin Hahnel’a bu makalenin önceki taslakları üzerine yaptıkları faydalı yorumlar için teşekkür ediyor.

---