Share | |

Finansal Bir Darbe

Avrupa neoliberalleri emeğe karşı savaşta vites yükseltiyor; bu çok önemli mücadele bir neslin kaderini belirleyecek.

Basının büyük bölümü Avrupa’da Çarşamba (29 Eylül 2010) günü gerçekleşen işçi gösterilerini ve grevlerini, toplu taşıma işçilerinin iş yavaşlatma yoluyla yolcuları rahatsız etmesi veya kalabalıkların ateş yakarak tepki göstermesi gibi tanıdık olaylara benzeterek betimledi. Fakat bu olaylar, işsizliğe ve ekonomik durgunluğa karşı sıradan bir tepkiden çok daha farklı bir anlam taşıyor. Avrupa topluluğunun gelecek yıllarda nasıl işleyeceğini belirleyecek çok önemli yasal ve yapısal değişiklik teklifleri söz konusu. Eğer emek karşıtı kuvvetler başarılı olursa bu, Avrupa’nın parçalanması, iç pazarın yok olması; kıtanın durgun ve cansız bir bölge haline gelmesine sebep olacak. Finansal darbe bu kadar ciddi bir hale gelmiş durumda ve durum büyük bir hızla kötüleşmeye devam edecek. Avrupa İşçi Sendikaları Konfederasyonu başkanı John Monks’un ifade ettiği gibi: “Bu, kavganın sonu değil, başlangıcı.”

İspanya, toplam iş gücünün yarısına tekabül ettiği belirtilen 10 milyon kişinin katıldığı genel grev sebebiyle en fazla dikkat çeken ülke. 2002’den beri ilk genel grevi gerçekleştiren işçiler, sosyalist hükümetin (yüksek işgücü maliyetinden dolayı değil, geçersiz gayrimenkul kredileri ve olumsuz ipotek tahvilleri dolayısıyla çıkan) banka krizini, kanunları şirketlerin ve devlet kuruluşlarının işçileri rahatça işten çıkarabilmesi yönünde değiştirmek ve bankalara daha fazla ödeme yapabilmek adına kullanmasını protesto etti. Bu hükümetler için emekli maaşlarını ve kamu harcamalarını azaltmak için de bir fırsat olacaktı. Aynı süreç Portekiz’de de gerçekleşirken, İrlanda da bu politikaları izleyecek gibi görünüyor – bütün bunlar bankaların ülkenin en sorumsuzca borç veren kurumları olduğu ülkelerde oluyor. Bankacılar, Başkan Obama’nın buradaki programında olduğu gibi, borç rezervlerini çalışan kesimin yaşam standartları pahasına yeniden oluşturmak istiyorlar, ancak buradaki sahteliklere ve kandırmacalara başvurmuyorlar.

Sorun tüm Avrupa’ya yayılmış halde, merkezi ise 50.000 ile 100.000 işçinin sosyal yasalarda önerilen değişiklikleri protesto etmek için toplandığı Brüksel’deki Avrupa Birliği başkenti. Aynı gün, Avrupa Komisyonu (AK) işgücüne karşı tam teşekküllü bir savaşın taslağını çıkarmak için toplandı. Bu, 1930’lardan beri emeğe karşı yürütülen en ağır kampanya – geçmişte IMF ve Dünya Bankası tarafından 3. Dünya ülkelerine önerilen kemer sıkma programlarından bile daha ağır.

Avrupa Komisyonu konut kredisi bankacılığı krizini – ve merkez bankalarının kamu bütçe açığını para basarak kapatmasını yasaklayan gereksiz kanunu – hükümetleri cezalandırmak , hatta maaşları düşürmedikleri takdirde onları batırmak için kullanıyor. Hükümetlere, İkinci Dünya Savaşı’nın sonundan itibaren yaptıkları gibi, bankalardan vergi alarak kendilerine gelir yaratmak yerine, bankalardan faizle borç almaları söyleniyor. Faizi ödeyecek parayı bulamayan hükümetlerin de toplumsal programları sonlandırmaları bekleniyor; eğer bu eylemler ekonomiyi – hükümetin vergi gelirlerini de azaltarak – daha da küçültürse, hükümetin kamu harcamalarını daha da azaltması gerekiyor.

Brüksel’den Letonya’ya kadar her yerde neoliberal planlama uzmanları, kamu sektöründeki düşük maaşların özel sektördeki maaşların da düşmesini sağlaması yönündeki temennilerini ifade ediyor. Amaçlanan, maaş seviyelerinin %30 ya da daha fazla bir oranda düşürülüp kriz dönemi seviyelerine getirilmesi; bunun, borçların ödenmesi için “daha fazla artı değer sağlayacağı” iddia ediliyor. Tabi ki böyle bir şey gerçekleşmeyecek. Burada söz konusu olan, geçen yüzyıl boyunca gerçekleştirilmiş, Avrupa‘nın ilerleme çağına ait sosyal demokrat reformları tersine çevirmeyi amaçlayan acımasız bir girişim. Finans, sigorta veya gayrimenkul sektörü yerine emeğin vergilendirilmesi ile Avrupa bir muz cumhuriyetine döndürülmeye çalışılıyor. Hükümetlerin, istihdam ve satış vergilerini arttırırken emekli maaşlarını ve kamu harcamalarını azaltması bekleniyor.

Avrupa Komisyonu hükümetlere: “Emeğe karşı mücadeleye katılın, yoksa sizi yok ederiz” diyor. Bu ise diktatörlük gerektiriyor, Avrupa Merkez Bankası, seçilmiş hükümetlerden bu yetkiyi almış bulunmakta. Onun siyasi kontrolden “bağımsız” olması, günümüzün yeni finansal oligarşisi tarafından “demokrasinin alamet-i farikası” olarak adlandırılıyor. Bu aldatıcı yeni dil, Plato’nun oligarşinin demokrasiyi takip eden yönetim biçimi olduğu yönündeki düşüncesini hatırlatır nitelikte. Bu sonsuz politik üçgende, yeni güç elitinin bir sonraki adımı kendisini –başlangıç için emlak vergisini kaldırarak– kalıcı hale getirerek bir aristokrasiye dönüşmek olacak.

Aslında bu çok eski bir oyun. Kimilerine göre artık Adam Smith’in ekonomisini, John Stuart Mill’i ve ilerleme çağını bir kenara koyma, Marx’ı ve hatta Keynes’i unutma vakti geldi. Avrupa, totalitaryen bir neoliberal yönetim çağına giriyor. Çarşamba günkü grev ve protestolar bu yüzden başka bir anlam taşıyor. Avrupa’da sınıf savaşı sahneye geri döndü – hem de büyük bir şiddetle!

Bu onlar için ekonomik intihar anlamına gelse de, Avrupa Birliği, avro bölgesindeki hükümetlerden bütçe açıklarını gayrisafi yurtiçi hâsılanın (GYİH) % 3’ünün, toplam borçlarını ise GYİH’nin % 60’ının altında tutmasını talep ediyor. Çarşamba günü AB, bütçe açıklarını bu gibi mali önlemler yoluyla “düzeltmeyen” ülkelerin GYİH’lerinin % 0.2’sine kadar oranlarda cezalandırılmasını öngören bir yasa çıkardı. “Keynesyen tarzda” -yükselen konjonktüre karşıt bir şekilde- harcamalar için borçlanarak kamu borcunu GYİH’nin %60’ının üzerine çıkarılan ülkeler, bu fazlayı her sene % 5 azaltmak zorunda kalacak; azaltmadığı takdirde ise ağır cezalarla karşı karşıya kalacak. Avrupa Komisyonu (AK), neoliberal tavsiyelerine uymayan avro bölgesi devletlerini bütçe dengesizliklerini “düzeltmelerini” sağlamak için cezalandıracak.

Gerçekte ise her neoliberal “reçete” durumu daha da kötüye götürüyor. AB komisyonu maaşların artmasını ve yaşam standartlarının yükselmesini emek verimliliğinin yükselmesinin önşartı olarak görmek yerine, artan maaşların rekabeti arttırmaktan ziyade düşüreceği önkabulüyle emek masraflarını “gözlemeyi” tercih ediyor. Eğer avro ülkeleri paralarının değerini düşüremezse –gayrimenkulü, finansı veya diğer rant sektörlerini vergilendirmek, tekellere müdahale etmek, çok daha yüksek meblağlara özelleştirilebilecek kamu hizmetleri sağlamak yerine– işçi sınıfıyla savaşmak zorunda. Özelleştirmenin rekabete ket vurabileceği ise göz önünde bulundurulmuyor; bu konuda sadece –verimlilik konusu göz önünde bulundurulmadan– artan maaşlar sorumlu tutuluyor.

Hükümetlerin bankalara verdiği finansal özelleştirme ve kredi-yaratma tekelinin –Avrupa’yı parçalama pahasına da olsa– şimdi işe yaraması bekleniyor. Dünyadaki tüm diğer merkez bankalarının aksine, sahip olduğu yönetmelik, Avrupa Merkez Bankası’nın (demokratik politikadan bağımsız olup, ticari banka üyelerinin kontrolünden bağımsız olmayan AMB’nin) hükümet borçlarını para basarak kapatmasını engelliyor. Hükümetler bu durumda borçlarını masrafsız bir şekilde merkez bankalarından almak yerine faizle bankalardan almak zorunda kalıyor.

Avrupa Merkez Bankası’nın seçilmemiş üyeleri, yönetme yetkisini seçilmiş hükümetlerin elinden almış durumda. Finansal destekçilerinin etkisinde kalan AMB, AB komisyonunu, oligarşik iktidar gaspını desteklemek konusunda ikna etmiş halde. Bu yıkım politikaları öncelikle işçi sınıfının tepki verene dek ne kadar sömürülebileceğinin incelendiği bir kobay olarak kullanılan Baltık bölgesinde denenmiş durumda. Emeğe %51 veya daha fazla sabit verginin uygulanıp, gayrimenkulün ise neredeyse vergilendirilmediği Letonya’da dizginler neoliberal politikalara tamamen teslim edilmiş halde. Kamu sektöründe maaşlar % 30 azaltıldı, bu da çalışma yaşında olan işgücünün (20 – 35 yaş arası) sürüler halinde göç etmesine sebep oldu. Bu da tabi ki gayrimenkul fiyatlarındaki ve vergi gelirlerindeki büyük düşüşe katkıda bulundu. Erkeklerin ömrü kısalıyor, hastalık oranları artıyor ve iç pazar daralıyor; Avrupa’nın nüfusu da –doğurganlık ve doğum oranlarındaki (en fazla Fransa’da olmak üzere) çöküşün “nüfus sorunu”nu oluşturduğu 1930’larda olduğu gibi – azalıyor. Bunlar bir depresyon sırasında meydana gelen şeylerdir.

İzlanda’nın bankacıları tarafından soyulması daha önce gerçekleşse de, esas büyük olay Yunanistan’da gerçekleşti. Ülke, zenginlerden vergi almadığı için şu anki mali krize girdiğinde, Avrupa Birliği yetkilileri Yunanistan’a neoliberal yıkımın simgesi olan Letonya’yı izlemesini tavsiye etti. Tavsiyenin arkasındaki fikir ise avro bölgesindeki ülkelerin, para birimlerinin değerini düşüremeyeceklerinden, ücretleri, emekli maaşlarını ve kamu harcamalarını azaltarak“iç develüasyon” yoluna gitmeleri gerektiği. Yani durgunluğa giren Avrupa, Keynesyen politikaların tam tersi politikalar izliyor. İzledikleri yol ücretleri düşürmek: Bunun amacının da Avrupalıların gelirlerinden daha fazla bir bölümün ev almak, okul ücretlerini (ki okullar da yakın zamana kadar birçok ülkede ücretsizdi –ör. Letonya’daki Stockholm Ekonomi Okulu), ulaşım ve diğer kamu hizmetlerini ödeyebilmek için aldıkları büyük miktardaki borçları ödemeye ayrılabilmesi olduğu iddia ediliyor. Bu hizmetlerden birçoğu yakın zamanda özelleştirildi ve özelleştirilmelerinin ardından ücretlerinde büyük artışlar oldu. Özelleştirilen kurumları satın alan şirketler ise hükümetlerin sattığı altyapıları satın almak için bankacılara ve sigortacılara ödemeleri gereken şişirilmiş ücretlere işaret ederek bu durumu meşrulaştırmaya çalışıyorlar.

Letonya’da dizginler neoliberal politikalara tamamen teslim edilmiş halde. Kamu sektöründe maaşlar %30 azaltıldı. Yani Avrupa, ekonomik, demografik ve mali olarak intihar ediyor. Sorunu neoliberal bir yolla “çözmeye” kalkışmak her şeyi daha kötüye götürüyor. Örneğin Letonya’da kamu sektörü çalışanlarının maaşları geçen yılda % 30 azaltıldı ve merkez bankası çalışanlarının bana söylediğine göre, kamu sektörü maaşlarında daha fazla kesinti yapmanın yollarını arıyorlar –yukarıda belirtildiği gibi diğer Avrupa ülkelerinde de neoliberallerin düşüncesi bu yönde.
Letonya’da, sadece Daugavilpils’te 10.000 Letonyalı, “Krize Doğru Yolculuk”un bir bölümü olan protestolara katıldı. Letonya’nın başkenti Riga’da, eylem günü olan Çarşamba günü saat 13.00’te, kamuya “bir şeyler olduğu”nu göstermek için toplu taşıma durduruldu ve 10 dakika boyunca kornalar çalındı. Altı bağımsız sendika ve Uyum Merkezi [1], Esplanade Park’ta, Riga gibi küçük bir şehir için büyük bir rakam olan 700 – 800 kişinin katıldığı bir protesto mitingi düzenledi. Kemer sıkma politikalarının planlanıp uygulamaya geçirildiği Bakanlar Kurulu önünde de 400 kadar kişinin katıldığı bir başka sendika eylemi gerçekleşti.

Yakın zamanda gerçekleşecek en önemli olaylardan biri de Cumartesi (2 Ekim) gerçekleşecek parlemento seçimleri. En önde gelen koalisyon, Uyum Merkezi, son on yıldır işçi sınıfının maaşlarını ve işyeri standartlarını büyük bir hızla düşüren neoliberal politikalara alternatif bir vergi ve ekonomi politikası izleme vaadinde bulunuyor. Birkaç gün önce, kapatılan okul ve hastanelere, çalışanların maaşlarının düşürülüp istihdamın azaltıldığı belediye binalarına, yani kurbanların en görünür olduğu yerlere gazeteciler için bir otobüs turu düzenlendi.

Bu gösteriler seçmenlerin, en başta Bağımsız Sendikalar Topluluğu’na ait yüz ayrı sendika olmak üzere daha militan sendikalara yakınlaşmasına sebep olmuş gibi görünüyor. Diğer sendika topluluğu olan Serbest Sendikalar ise Haziran 2009’da, hükümetin % 10 oranında (çalışan emekliler için %70 oranında) emekli maaşı kesintisi önerisini kabul ettiği için itibar kaybı yaşamış durumda. Letonya’nın anayasa mahkemesi geçtiğimiz Aralık’ta bu kesintileri iptal ederek bu noktada bağımsız karar verme yetisine sahip olduğunu gösterdi. Eğer hükümet bu cumartesi gerçekten değişirse [2] Neoliberal Devrim ile geçtiğimiz yüzyılların klasik ilerici reformları arasındaki çelişki netleşecek.

Özetle, Neoliberal Devrim Avrupa’da, Amerika’nın reel ücretleri yükseltmeyi durdurduğu 1979’dan beri yaptığını yapmaya çalışıyor: en zengin % 1’lik kesimin refahını iki kat arttırmak. Bu da orta sınıfı fakirliğe mahkûm etmeyi, sendikaların gücünü kırmayı ve iç pazarı yok etmeyi beraberinde getiriyor.

Letonya’da Uyum Merkezi’nin programı, işgücünün maliyetini düşürmenin maaşları düşürmekten çok daha kolay bir yolu olduğunu gösteriyor: Vergi yükünü işgücünden gayrimenkule ve tekellere (özellikle de özelleştirilmiş altyapılara) kaydırmak. Bu, daha az artı değerin kapital olarak banka kredilerine kanalize olmasını sağlayarak, (emeğin yaşam maliyetindeki en büyük başlık olan) konaklama maliyetini ve kamu hizmetlerinin maliyetini düşürecek. (Tekelleşmiş altyapı hizmeti sağlayıcılarının faiz masraflarını iş yapma maliyetlerine katması engellenmiş olacak. Fikir, onların tahvillerin kârını almaya teşvik etmek. Borç alıp almayacakları ise hükümet desteğinin söz konusu olmadığı, ticari bir karar haline gelecek.) Faizin vergiden düşülebilirliği ise iptal edilecek –borç baskısına yönelik mali destekte “pazar tarafından kendiliğinden dikte edilen” herhangi bir şey yok. Bu program, Renew Task Force Latvia’nın internet sitesinden - rtfl.lv – görülebilir.

Şüphesiz ki bir çok eski Sovyet ülkesi işgücünün ve sermayenin kaçmasına sebep olmak yerine avro alanından çıkmayı tercih etmek zorunda kalacaklar. Onlar, bir topluluğun isyan edene kadar yaşam standartlarının ne kadar düşürülebileceğinin görülmek istendiği Neoliberal Deney’in en uç örneği.

Fakat şu ana kadar neoliberaller bürokrasiyi tamamen kontrolüne almış halde ve Margaret Thatcher’in sloganını hortlatıyorlar: Başka Yol Yok (TINA: There Is No Alternative.) Ama başka bir yol tabi ki var. Küçük Baltık ülkelerinde, işçi - yanlısı partiler hükümetlere, vergi yükünü işçilerden ve tüketicilerden mülkiyete ve finansal varlığa yönlendirmesi için baskı yapıyorlar. Ödenmesi makul imkânların ötesinde olan kötü borçlar azaltılmalı. (Çoğu İsviçreli olan) Bankaların iflas etmesine izin vermek gerekebilir, bu Avro’dan çekilmek manasına gelse bile. Kimin yok olacağına karar verilmesi gerekiyor: bankalar mı, emek mi?

Avrupalı politikacılar bu durumu ölümüne bir savaş olarak değerlendiriyorlar. İşte sosyal demokrasinin yerini alan ideoloji bu.
 

Michael Hudson eski bir Wall Street iktisatçısı. Kansas City, Missouri Üniversitesi’nde (UMKC) Seçkin Araştırma Profesörü. Kitaplarından bazıları: Super Imperialism: The Economic Strategy of American Empire (Süper Emperyalizm: Amerikan İmparatorluğu’nun Ekonomik Stratejisi) (yeni basım, Pluto Press, 2002) ve Trade, Development and Foreign Debt: A History of Theories of Polarization v. Convergence in the World Economy (Ticaret, Kalkınma ve Dış Borç: Dünya Ekonomisinde Çakışma ve Polarizasyon Teorileri Tarihi.) Kendisine websitesi yoluyla ulaşılabilir, mh@michael-hudson.com

---