Neşe Yaşın Röportajı

Bir süredir Kıbrıs'ta ırkçı faşist çevreler tarafından yazar Neşe Yaşın'a yönelik bir sosyal linç kampanyası yürütülüyor. Konuyla ilgili bilgilendirme sunan ve dayanışma talep eden Neşe Yaşın'la son dönemde maruz kaldığı saldırılar, Kıbrıslı kadın olmak, barış politikaları ve Üzgün Kızların Gizli Tarihi üzerine konuştuk.

Son günlerde, Kıbrıs'taki milliyetçi, faşist çevrelerin uyguladığı cinsel içerikli tacizlere, saldırılara maruz kaldığınız için bir yazı kaleme aldınız; basın ve internet yoluyla kamuya, henüz haberdar olmayanlara açtınız bu meseleyi. Sessiz kalmadınız ve kaleminizin gücünü kullanarak insanları bu konuda uyanık olmaya, sessiz olmamaya davet ettiniz.

Sizin de söylediğiniz bir "sosyal linç" söz konusu. Henüz bilmeyenler için kısaca anlatabilir misiniz neler olup bittiğini?

Kıbrıs’ta yayınlanan Volkan gazetesi yıllardır bana ve Kıbrıs’taki diğer barış yanlılarına nefret dili kullanarak saldırılar yapıyor. Bu gazete Rauf Denktaş’ın da köşe yazarı olduğu ve Cumhurbaşkanlığı dönemindeki danışmanlarının da köşe yazıları yazdığı; kullandığı saldırgan üslupla eşi benzeri az bulunur bir gazete. Uzun süre, zaman zaman tehdit de içeren bu saldırılardan çok rahatsız olmama rağmen sessiz kaldım. Özellikle cinsel taciz düzeyindeki saldırılarla ilgili herhangi bir girişimde bulunmamın –ki bu yalnızca dava açmak olurdu- beni daha da mağdur durumda bırakacağını düşündüm. Son iki haftadır bu saldırılar artık bir sosyal linç halini aldı. Manşetten verilen ve gazetenin ön sayfasını tümüyle kaplayacak biçimde yayınlanan yazılarda “Üzgün Kızların Gizli Tarihi” adlı kitabımdan tahrif edilerek alınan bölümler, sanki bir biyografi söz konusuymuş gibi sunularak bana karşı cinsel taciz unsurlarına dönüştürülmüş durumda. Hatta son bir haftadır her gün yayınlanan bir ilanla romandaki bir kahramanın kim olduğunu; bulana 10 milyar ödül vereceklerini yazıyorlar. “ Rum erkekleri sünnetsiz olduğu için mi daha iyi?” derecesinde ibareler var. Gazetenin benim cinsel bir içerikle adımı anmadığı gün yok gibi. Planlı bir psikolojik savaş. Bu gazeteler bazıları uydudan yayın yapan bazı televizyonların sabah programlarında da okunuyor.

"Üzgün Kızların Gizli Tarihi"nden bahsedelim. Birleşemeyen bir adanın (Kıbrıs'ın) hikâyesini, bir Rum erkeğiyle Türk kızının imkânsız aşkıyla sembolize ederek anlatan bir roman. Bu karşılıksız aşk hikâyesinin arka planında -tarihiyle ve bugünüyle- “Kıbrıslı olmak” gerçeği yer alıyor. Rum kesimiyle Türk kesimin birleşmesi, dost olması imkânsız mı?

Romanın kahramanı İnci, Kıbrıslırum Adonis’e 1001 gece masalları kurgusu içinde hikayeler anlatır. Kıbrıslıtürklerin yakın tarihine dair bu hikayelerle onun aşkını kazanmaya ve onunla birleşmeye çalışır. Bu bir Kıbrıs allegorisidir aynı zamanda. Bu birleşme gerçekleşmez romanda ama roman bir umutla biter. Hala 1001. hikayeye gelinmemiştir çünkü ve İnci hikayelerini anlatmaya devam edecektir. Kıbrıs için de belki yakın gelecekte değil ama birgün birleşme olacak diye düşünüyorum.

"Bazı durumları edebiyat anlatabilir ancak. Edebiyatın varlık nedeni, büyüsü de budur. Dilin sınırları genişledikçe, hayatı, insanlık durumunu kavramanın olanakları da çoğalır... İnsana dair her şey, hırs, nefret, kıskançlık, aşk, özveri, merhamet, onay ve beğenilme isteği o kadar önemli ki... İnsana dair bu tür şeylerle uğraşmadan ülkelerin ve dünyanın büyük meseleleri denen şeyleri çözümlemek zor." diyor, edebiyatın aslında dünyayı değiştirebilecek gücünden bahsediyorsunuz bir söyleşinizde. Anlaşıldı mı romanınız? Romanınızda "imkânsız" olarak ifade ettiğiniz "birleşme" konusu kimin, ne kadar gündeminde? Ne gibi tepkiler aldı "Üzgün Kızların Gizli Tarihi"?

Romanımın Kıbrıs’ta daha çok ilgi görmesini beklediğimi itiraf etmeliyim. Yayınlandığı günlerde epey ilgi oldu; çok iyi eleştiriler aldı tabii. Ama bunlar Türkiye’deki gazete ve dergilerde çıkan yazılardı. Kitaptaki güçlü milliyetçilik ve militarizm eleştirisinin, Kıbrıslıtürklerin toplumsal belleğine dair metinlerin çok daha ilgi görmesini beklerdim. Aşk hikayesi bunun önüne geçti. Televizyonda ülkenin o zamanki Cumhurbaşkanı Rauf Denktaş romanla ilgili yorum yaptı ve romanın ahlaksız olduğunu; Türk gençlerini Rumlarla cinsel ilişkiye girmeye teşvik ettiğini söyledi. Gazetecinin “Romanı okudunuz mu?” sorusuna ise “Okumadım ama herkes bunu konuşuyor”du verdiği cevap.

Bölünmeyi protesto etmek için Rum Kesimi'nde yaşıyor, Türk Kesimi'ne geçmek için üç uçak değiştiriyor ve bu yol için `Dünyanın en uzun 50 metresi' diyordunuz.

Bu protestonun, bu tercihin ne gibi yansımaları oldu size? Hangi çevrelerde, nasıl karşılandı?

Bu artık geçmişte kaldı. Nisan 2004’ten sonra bunu yapmam gerekmedi. Artık kimlik kartımızı göstererek geçebiliyoruz.

Güneyde yaşamak benim için bir “tercih” değildi. Tam tersine iki taraftan birini tercih etmek zorunda bırakılışımıza bir itirazdı. Şu anda adanın iki tarafında birden yaşadığımı düşünüyorum. En önemli duvarlar insanların kafalrındaki duvarlar. Benim için öyle bir duvar yok.

Güneye geçtiğim zaman bana tepki gösteren pek çok kişi sonradan bunu onayladı. Bugün ise geçmişte bir günah, bir tabu gibi duran mekan normalleşmiş durumda. Benim yıllar önce yaptığımı artık Kıbrıslıtürklerin %90’ı yapıyor.

Geçen yıl Kıbrıs Rum Kesimi'ndeki meclis seçimlerinde, ilk kez bir Kıbrıslı Türk olarak aday oldunuz. Kıbrıslı Rum seçmenden 'barış' adına oy istediniz. "Eğer seçimlerden başarı ile çıkarsam Kıbrıs Cumhuriyeti (Rum Yönetimi) Temsilciler Meclisi'nde Türkçe konuşacağım, tüm Rum milletvekillerinin konuşmalarının da Türkçeye tercüme edilmesini isteyeceğim" diyordunuz.

Ve, "Bana verilecek oylar, Rumların, Kıbrıs adasını Türklerle paylaşma arzusunu da yansıtacaktır" diye ifade ediyordunuz derdinizi.

Seçimlerde neler yaşandı? Bugün ümit vadeden gelişmeler yaşanıyor mu?

Küçük bir partiden adaydım ve kazanmak konusunda umutlu değildim. Parti, barajı geçemedi ama ben kendi adıma bir başarı kazandığımı söyleyebilirim çünkü seçmenlerin yaptığı tercih oylarında bir sonraki adayın oylarının iki katını alarak birinci geldim.

Kıbrıs’ta Rum kesimiyle Türk kesiminin ‘birleşme’si, adada toplumsal barışın hâkim olması için farklı yollarla mücadele edenlerin önde gelenlerinden birisiniz. Peki, bu mücadelede Kıbrıslı kadınların pozisyonu nedir? Hands Across the Divide (Sınır Ötesine Uzanan Eller) gibi kadın örgütleri, ya da Armenian Relief Society (Ermeni Yardım Derneği), Latin Association for Support of Foreign Workers (Yabancı İşçileri Desteklemek İçin Latin Birliği) gibi cemaat örgütlenmelerinde yer alan kadınlar toplumsal barışa ulaşmak için ne gibi yollar deniyorlar? Bu konuda, Kıbrıslı kadınlar arasında güçlü bir dayanışmadan, ortak bir hareketten bahsedebilir miyiz?

Kadınların çok aktif olduğu; öne çıktığı günler yaşandı ama şu anda genel bir durgunluk, bir yılgınlık ve umutsuzluk söz konusu. Milliyetçi siyasi eliti en çok huzursuz eden buluşmalar Kıbrıslıtürk ve Kıbrıslırum kadınların buluşmaları olmuştur. Onlar kendi çevrelerinden kadınlara bile güvenmiyorlar bu konuda. “Duygusaldırlar, hemen ağlarlar, birbirlerine yakınlaşırlar” gibi bir anlayış var.

Yine "Üzgün Kızların Gizli Tarihi"ne gelelim. Söz konusu yazınızda, "İlk baskısı 2002 yılında İletişim Yayınları’ndan çıkan romanımdan seçilerek alınan bölümler, tahrif edilerek sanki bir biyografi söz konusuymuş gibi bana karşı cinsel taciz unsurlarına dönüştürülmüş durumda. Bu saldırılar sistemli bir biçimde, beni hem toplumun gözünde aşağılamayı hem de psikolojik olarak yıpratmayı hedefleyerek sürüyor. Uydu yayını yapan bir televizyonda da gazeteler sabahları okunuyor. Kıbrıs’ın kuzeyindeki küçük toplumumuzda pek çok insan bunları konuşuyor. Gazeteler, üniversitedeki öğrencilerimin ellerinde..." diyorsunuz.

Bu haberler, nasıl bir etki yarattı çevrenizde? Öğrencileriniz, eşiniz dostunuz ya da tanımadığınız çevreler nasıl tepkiler veriyor bu gelişmeler karşısında?

Kıbrıs’ın Kuzey’ine geçtiğim zaman pek çok Kıbrıslıtürk bana bunlardan söz ediyor. Tanımadığım bir adam “Volkan gazetesi sizin için çok çirkin şeyler yazmış; çok kızdım” diyor mesela. Bu yazılar hakkında böyle düşünen birinin yorumu bile beni rahatsız ediyor. Sanki maruz kaldığım bir tecavüz başkaları tarafından seyredilmiş duygusunu yaşıyorum. Bir de pek çok insan romanı okumadı. Bir romanın kendi iç disiplini var. Romanın pek çok yerinde İnci’nin ağzından “ben” anlatımı var çünkü Adonis’e anlattığı hikayelerin bazıları kendi yaşadıkları. Romanın farklı sayfalarından alınıp biraraya getirilmiş cümleler romanı hiç okumayan birisi için çok irkiltici. Bir de biyografi gibi sunuluyor.

Romanda bir masumiyet dili var ve romanda anlatılan cinsellikte de küçük bir kızın karşılaştığı cinsel kabalıklar karşısında şaşkınlığı ve bocalaması var.

Çok profesyonelce yapılmış bir tahrifat. Değişik sayfalardan cümleler biraraya getirilip romandan alıntılar gibi sunuluyor. Sonra da “biz ne yapıyoruz ki romanı alıntılıyoruz sadece” diyorlar.

Elif Şafak’a da olmuştu roman kahramanlarının dilinden söylenilmiş cümlelerle saldırılar.

"İlk kez böylesi faşizan saldırılarla, cinsel tacizle karşılaşmıyorum ama bu defa iş çığırından çıkmış durumda. Direkt siyasal içerikli bir saldırı hiç umurumda değil ama işin içinde şu başa bela "kadın olmak" meselesi var." diyorsunuz.

"Kadın olmak", "kadın edebiyatçı olmak"... Son yaşadıklarınız net bir biçimde gösteriyor bir "kadın edebiyatçı" olarak dünyanın gidişatına dair söz söylemenizin bazı insanlar için ne kadar tahammül edilemez bir şey olduğunu. "Çağdışı adamlar bir yazarda sadece bir kadın, bir cinsel obje görüyorlar ve kendilerine eğlence bulduklarını sanıyorlar..." diyorsunuz.

Neler yaşadınız, yaşıyorsunuz bir kadın, bir kadın edebiyatçı olarak?

Bunları yazsam roman olur! Ama roman olarak yazılan şeyler bile bu acıları ikiye katlamaya yetiyor. Geçen kadınlar gününde yaptığım konuşmamı “ Ben dörtnala gidiyorum yazının atıyla. Efendiler, size iyi tacizler dilerim” diye bitirmiştim. Ama artık o efendilere bunun hesabını sorma zamanı geldi. Yalnızca kendim için değil. Bunu yaşattıkları pek çok kadın yazar ve sanatçı için.

Tartışma yarattı mı bir kadın edebiyatçının yaşamakta olduğu taciz, "sosyal linç"? Özellikle kadınların dayanışma örgütlemesi söz konusu oldu mu?

Türkiye’den çok destek geldi. Yazar örgütleri ve feminist kadınlar TÜYAP’ta dayanışma yapacak. Istanbul’da yaşayan Kıbrıslıların örgütü KIBES, 2 Kasım günü saat 19.00 da AKM’de düzenleyeceği bir konserle benimle dayanışma yapacak. Aphrodite’s Peace Band Avusturalya’da yaşayan Kıbrıslıtürk ve Kıbrıslırumların oluştırduğu bir müzik grubu ve onlar çalacak bu konserde. Ben de şiirlerimle yer alacağım.

Onun dışında Kıbrıs’ta bazı köşe yazarları ve Gazeteciler Birliği destek verdi. Her destek veren başına iş açıyor tabii. Benimle ilişkilendiriliyor cinsel bir içerikle.

---