Biz Aşağıda İmzası Bulunan En Demokratlar^*

Ateşlenen türban tartışmalarında akademisyenlerce imzaya açılan kabaca “türbana evet” ve “türbana hayır” meyanında iki bildiriden sonra “ne darbe ne şeriat reloaded” temalı üçüncü bir bildiriye de kavuşmuş olduk. Bu sefer metin başlığı “hem özgürlük hem laiklik” olarak formüle edilmişti. İma edilen önceki iki bildiriden ilkinin özgürlüğü, ikincisi laikliği ön plana çıkardığı, bu bildirinin ise vazgeçilmez iki değere de eş oranda sahip çıktığıdır. Daha ilk sorun metnin başlığında çıkıyor. Metnin başlığından anlaşılan, nasıl ki kılık kıyafetler keyfi ve ceberrut bir şekilde yasaklanarak “özgürlük” tehdit ediliyor; aynı şekilde laiklik de eş oranda bir tehdite maruz kalıyor olmalı. Üniversitede başörtüsü serbestiyesinin laikliğe aykırı olduğu ya da en azından laikliği tehdit ettiği başörtüsünün üniversiteye girmemesi gerektiğini dillendirenlerce söylenip durulan bir argüman. Tabii ki peki o zaman sokakta başörtüsünün laikliği neden tehdit etmediği veya laikliğe aykırı olmadığı sorusunu da cevaplamadan ve üniversitede başörtüsü tartışması bu şekilde düğümlenmeden hiç bu kadar aşikar şekilde dile getirilmemişken, demek ki bu bildiri sahipleri örtük olarak başörtüsü sorununu (ki bildiri bu tekil olay vesilesiyle kaleme alınmıştır) laiklikle ilişkilendiriyor, başörtüsü sorununu bir laiklik meselesi olarak görmektelerdir. Yani “türbana hayırcılar”a bu konuda katılmaktadırlar. Zaten metnin ik cümlesi “Özgürlüklerimizden de laiklikten de taviz vermeyeceğiz!” demektedir. Demek ki üniversitede başörtüsüne koşulsuz bir evet cevabı vermek laiklikten taviz vermek anlamına geliyor olmalı. Demek ki şu an laiklik ciddi olarak tehdit altındadır. Laikler olarak kendimizi ağır satmamız gerekiyormuş ki; üniversitede başörtüsüne evet için oldukça yüklü bir koşullar listesi sunulmaktadır. Bildiri şöyle devam etmektedir; “Bununla beraber, bu sorunun tek başına ve hukuku zorlayan yöntemlerle gündeme getirilmesinin, ülkemizde giderek yükselmekte olan muhafazakarlaşma eğilimini ve kutuplaşmayı pekiştirmesinden kaygı duyuyoruz.” Muhafazakarlaşma anlaşılmaktadır ki bildiri sahipleri için “kötü” bir şeydir. “Kötü”den de öte, diğer karşı çıkılan “ayrımcılık”, “baskı”, “eşitsizlik” kadar kategorik olarak “kötü” bir olgudur ve üzerinde engellenmesinde hemfikir olunacak kadar mühim bir tehditir. İnsanlar ve toplumlar demek ki iradeleriyle bile muhafazakar olamazlar. Bu tür bir tercih hakkına sahip değillerdir. İnsanların siyasi görüş olarak liberal, sosyalist, sosyal demokrat, özgürlükçü sosyalist olma hakları vardır ama muhafazakar olma hakları yoktur. Sosyalist olmak iyidir, muhafazakar olmak kötüdür.

Bildiri şu şekilde devam etmektedir: “Kılık kıyafet özgürlüğünü sağlayacak düzenleme, toplumun farklı kesimlerinin özgürlük taleplerini kapsayan bir genel demokratikleşme programı içinde ele alınmalıdır. Bu programın, öncelikle şu unsurları içermesi gerektiğini düşünüyoruz.” Sanki burada özgürlüğü, hakları savunulan 18-20 yaşındaki kız öğrenciler değilmiş de AKP imiş gibi tavır alınmakta; Türkiye’nin genel demokratikleşme programı ele alınmadığı sürece bu kızların haklarının gaspedilmesinin mümkün olabildiği anlaşılmaktadır. Bir an için dursak ve AKP 301’i kaldırmayı ve Kürt sorununda açılımı gerçekleştirmeye karar verse; İslami/muhafazakar “aydınlar” bir bildiri yayınlayıp AKP’nin bu açılımlarına destek verdiklerini ama bu açılımın içinde üniversitede (ve hatta hatta kamuda) başörtüsü serbestiyesini de kapsayacak şekilde bir program içinde alınması gerektiğini deklare etseler bu insanlara “demokrat” mı diyebilirdik acaba,yoksa başka bir şey mi ?

Metinde daha önce geçen seksi “ayrımcılık” kelimesine burada “öteki” de sokuşturulmakta ama neyse ki Foucault’ya girilmemektedir. Ve sonra koşullu desteğin listesi başlamaktadır: “‘Ötekilerin’ fiilen baskı ve ayrımcılığa maruz bırakılmalarına karşı açık yasal yaptırımlar getirilmesi, 301. maddenin derhal kaldırılması, din derslerinin zorunlu olmaktan çıkarılması, akademik özgürlüklerin güvence altına alınması, Kürt, Alevi ve gayrimüslim yurttaşların eşit hak istemlerinin karşılanması, emekçilerin sendikal ve sosyal haklarının genişletilmesi ve toplumun ezilen-yoksul kesimlerinin her düzeyde yoksun bırakıldıkları eşit ve nitelikli eğitim hakkını kullanmalarının sağlanması...” Demek ki üniversite kapısında bekletilen, hakarete uğrayan kızların içeri alınması için bayağı beklemeleri gerekecektir. Bu metinde birey veya özne değil adeta bir nesne olarak ele alınan başörtüsü takan genç kızların aslında tüm bu gündemde, “demokrasi simulasyonu oyununda” birer piyon oldukları anlaşılmaktadır. İkide bir sendikal haklarından bahsedilen, sonra gidip AKP’ye oyunu atan emekçiler gibi yani.

Aslında daha önceki iki akademisyen bildirisi de, üzerine kamuoyunda çok tartışılan bir konuda akademi mensuplarının da bu sorunun en fazla muhatabı olmaları hasebiyle bu üniversite konusunda bir söz söyleme kaygısını taşımaktaydı. Yani o metinlerde “aydın”ların imzalarının olmamasının mantığı buydu. Ancak bu bildiri fırsat bu fırsat diyerek akademi dışı her konuda da fikrini belirtmeyi tercih etmiştir. Bu yazıyı kaleme alanın hafzasının almadığı ise bir tekil sorun olan bu meselenin nasıl olup da Türkiye’nin zaten onyıllardır cebelleştiği diğer sorunlarla ilişkilendirilerek bir sorundan bir malzemeye dönüştürülmüş olmasıdır. Bu sorunun çözülmesi bir günlük yasama faaliyetinden ibaretken, niye bir tekil özgürlük sorununun “karşılıklılık ilkesine” dönüştürüldüğüdür. Kaldı ki örneğin mesela Aralık 2005’te Orhan Pamuk’un yargılanması sürecinde veya Ocak 2007’de Boğaziçi Üniversitesi öğretim üyelerinin başlattığı 301’in kaldırılmasına yönelik imza kampanyalarında üniversitede başörtüsü serbestliğine ilişkin hiç bir ibareye yer verilmemişti. Yani söz konusu olan tek taraflı bir karşılıklılık ilkesidir. Metin “toplumsal mutabakatın, ancak bu temelde gerçekleşebileceğine inanıyoruz.” denilerek bitiriliyor. Demek ki; anketlere göre toplumun yüzde sekseninin başörtüsü yasağının kaldırılmasını desteklemesi yeterli sayılmıyor; “toplum”dan metinde daha önce eleştirilen “kutuplaşma”nın başmimarları olan ordu ve “vatandaş”lar yani rektörler, merkez basın ve cumhuriyet mitingleri katılımcıları anlaşılmaktadır. Aynı şekilde anlıyoruz ki; bir yasağın kalkması konusunda ilkesel değil durumsal bir tavrın alınması daha “demokrat” bir duruştur.

Metin aslen, “biz AKP’li değiliz, ondan hoşlaşmıyoruz da” demek için kaleme alınmıştır. Klasik sosyalist paradigmanın bugünkü sorunların aslında önemsiz olduğu, yarının sosyalist düzeninde zaten sorunların kendi kendine hallolacağı mantığı da bildiride mebzul miktarda bulunmaktadır. Bildiri aynı zamanda demektedir ki; demokratlık hep bizim mahallenin tekelindeydi, öyle de kalacaktır; çünkü biz seküleriz, rasyoneliz, en özgürlükçü bizizdir. Biz; yani bu ülkede özgürlükçülüğü tekelinde bulunduranlar. Hani eskiden ne denirdi; “aydın zümre”, işte biz oyuz. Nevzat Tandoğan belki meşhur sözünde “komünizm”i değil de “demokrasi”yi kullanmış olsaydı belki şu anki durum daha anlaşılır olurdu. Hepimiz aslında CHP’liyiz, Kemalistiz, heretik de olsa biz bu mahallenin çocuklarıyız, topu vermeyiz. Hakları biz uygun görür ve veririz.

Son olarak yazıyı son derece kişisel bir notla bitirerek şunları söylemek istiyorum. Bu bildiride imzası bulunan isimlerin ciddi bir kısmı (başörtüsüne serbestiyet isteyen diğer bildiride de imzası bulunanların az bir kısmı ya da o bildiriye imza koymayanların çoğunluğu) benim ya hocalarım, ya da bir şekilde dolaylı tanıdığım ve hürmet etiğim insanlar. Ben bu yazıyı demokrat tavırlarını daha önce başka konularda defalarca göstermiş imzacıların konu “ötekiler”e, “istenmeyenler”e gelince farklılaşan tavrından duyduğum hayal kırıklığından yazıyorum. Bu ülkede demokrat olmak bu kadar mı zor ? Bilinçaltını aşmak bu kadar mı imkansız ? Türkiye’de “özgürlükçülük” bu kadar mı tektaraflı ve “seçilmiş özgürlükçü” ? Aslında bu bildiri, bildiride zikredilen “öteki”lerin tam da özgürlükleri şarta bağlanan başörtülülerin kendisi olduğunu göstermiyor mu ?

Not: Bu metindeki bazı fikirler için Ceren Kenar’a teşekkür ederim, zaten buradaki tüm fikir ve duygular ortaktır.

---