Erkeklik Üzerine Basit, Bildik ve Sıradan Bir Öykü

Son günlerde "erkekler" arasında dolaşan ve seyredenleri fazlasıyla güldüren, gülümseten ve izleyicilerinin bir sosyalleşme aracı olarak da çevresindeki diğer seyretmiş veya seyretmemiş arkadaşlarıyla içeriği paylaşıp eğlendiği bir video dolaşıyor. Bu videoda, anlaşıldığı kadarıyla, Kayseri merkezli bir turla Kiev'e gelen bir "turist kafilesi"si havaalanından şehir merkezine otobüsle giderken turun rehberi Kiev hakkında bilgiler veriyor. Haliyle rehber Kiev'in "tarihi ve turistik" yerlerini değil, "kadın götürme yolları"nı anlatıyor. Rehberden Kiev'de "üç türlü kadın götürme yöntemi" olduğunu öğreniyoruz. Rehber bu yedi dakikalık videoda (bu yedi dakika rehberin sunumunun orta yerinden alınma, daha öncesini ve sonrasını duyamıyoruz) bu konu üzerine kafileye detaylı bilgi sunuyor. Tabii, rehber kafilenin profilinden kaynaklanan bir sebeple olsa gerek bu aktarımda "gayet açık" oluyor. İşte bu sebeple bu video daha çok "erkekler arasında paylaşılacak" bir niteliğe haiz.

Bu videoyu eğlenmek amacıyla gönderdiğim bir arkadaşım "sen bu videoyu asıl kız arkadaşlarına gönder, onlar bilsin, öğrensin, görsün" demişti. Benim aslında kafamda bir şerh vardı. Zira bu rehber "avam ağzıyla konuşan", "yontulmamış", muhtemelen kariyeri bu dünyalarda geçmiş birisiydi ve gerek üslubu, gerek "vokabüleriyle" alt sınıf erkek kültürel dünyasını yansıtıyordu. Otobüs kafilesi ise hem videodan az biraz seçilebildiği kadarıyla hem de zaten kafamızda canlanan imajinasyon sebebiyle aynı profili sunuyor, aynı dünyayı imliyordu. Bu bakımdan, alt sınıf dünyasının dışında büyümüş orta sınıf kökenli kızlar için bu video, muhtemelen, en avam düzeydeki "erkek muhabbeti"nin kendi dünyalarından tamamen uzakta cereyan ettiği hissiyatını uyandıracaktı. Yani evet, vardır böyle şeyler ama uzaktadır, kendi dünyalarının çok dışında. Yani bu algıya göre kendi çevrelerinde bu tür "magandalar" yoktu, kendileri bu bakımdan "korunaklıydı". Yani aslında, bu videoyu seyretmesi bir orta sınıf kadın için kendi yalancı dünyasını tahkim edecekti.

Bu manada kaçınılmaz olarak "reaksiyon" rehbere, rehberin şahsiyetine, en fazla ise rehberin temsil ettiği ve içinde bulunduğu kültürel evrene yöneltilecek, rehber kınanacaktı. Bu tür bir tavır da, ki bence son derece sakıncalı, sorunun özüne odaklanılması yerine, tam tersine, esas sorunun hasır altı edilmesi, yok sayılması sonucunu doğuracak ve hatta bu sorunu daha da sorunlu hale getirecekti. Oysa ki rehber bu manada öncelikle "işini" yapmakta, üstelik işini gayet başarılı bir şekilde yapmakta ve parasını hak etmektedir. Burada rehberden sonra ilk etapta odaklanılması ve "şiddetle kınanması" beklenebilecek ikinci grup bu otobüsteki "kafile"dir. Bu manada "turist kafilesi" rehberden daha anlaşılabilir ve meşru bir hedef tahtası oluşturmaktadır. Rehber bu konuşmayı yapmak için para alırken, kafile bu konuşmayı dinlemek için para vermektedir. Bu konuşmanın yapılması bizzat onların ödedikleri para vasıtasıyla onların talepleridir. Bu manada kafile pek tabii ki "sorunlu" olarak ortaya çıkacaktır.

Ancak mesele burada bitmemektedir. Rehberin konuşmasının bu kadar doğrudan ve açık olması belki de kınanacak değil övülecek bir noktadır. Öncelikle rehber için bir "dolaylama" yoktur. Aklından geçeni ifade etmektedir. Bu bakımdan son derece samimidir. Mesele "denen"de değil, denenin tekabül ettiği içeriktedir. Çünkü genel olarak düşünüldüğünün aksine küfür, bazı teknik ve deskriptif şeyleri kaba bir şekilde söylemek değildir. Eğer küfür bu şekilde tanımlanacak olsa "anlamsızdır". Oysa ki mesele kadın ve erkek cinsel organlarını belli şekillerde adlandırmak değil, onlara yüklenen anlamın bu adlandırmayla farklılaşmasından kaynaklanmaktadır. Bu manada küfürler tam da denileni kast etmektedir. Buradaki vokabüler küfür değildir. Aksine her tabir bir algıya karşılık gelmektedir. Bu bakımdan buradaki tabirlerin bir gerçekliği vardır. Rehber, cinselliğe olan algısını; bu algısını paylaşacak, onaylayacak ve ona katılacak bir kitle karşınsan olmanın da rahatlığıyla, "samimice" ve rahatça ifade etmektedir. Otosansür uygulamamakta, ağzını "medeniyet cilası"yla parlatmamaktadır.

Sorun şu ki bu video sadece Kiev'de değil çok rahatlıkla başka bir yerde de kaydedilebilirdi ve ifadeler hiç de farklı olmazdı. Kulanılan kelimelere yüklenen, yakıştırılan anlam da farklı olmazdı. Sınıfsallık ve kültürel ayrışma da sohbet "bu noktaya" geldiğinde anlamını yitirirdi. "Bu noktada" aslında, erkek erkeğe kalındığında tüm cilalar, takım elbiseler, kibar üsluplar biterdi. Cinselliğin erkek egemen olarak tanımlanması bu manada erkekler arasında, belki ifadeler biraz farklılaşabilmekle beraber, sınıflarüzeri olarak ittifak edilen bir konudur.

Bir çok bakımdan "sanal bir dünyada" yaşıyoruz. "Söylenen" ile "söylenmeyenler" her zaman farklı oluyor, bazen bu uyuşmazlığın farkında olmuyoruz, bazen ise aslında bal gibi farkında oluyoruz ama farkında olmamış gibi davranmayı tercih ediyoruz. Aslında kadın-erkek ilişkilerinde de bu mecburiyet durumu söz konusudur. Kadınların ve erkeklerin ortak alanda sosyalleşebilmeleri için bu belki de gereklidir, elzemdir. "Söylenen" ve "söylenmeyen" ayrımı biraz da "medeniyetin" gereğidir. Freud'un klasik tanımında medeniyet, "doğal durum"un, daha makbulünü koymak adına ve iddiasıyla inkarı, bastırılmasıdır. Bu bakımdan bir noktaya kadar "söylenen-söylenmeyen" ayrışması zorunlu olduğu kadar gereklidir de.

Ama bu durum sanırım insanların "doğru bilgi alma hakkına" engel teşkil etmemelidir. Bu manada "erkek dünyası" tabii ki kadınlara kapalıdır, tersinin de aynı ölçüde doğru olduğu gibi. Erkek erkeğe sohbetler hep süregider.

Özetle, bu video aslında "erkek dünyası" hakkında doğrudan çok yanlış algılara yol açma tehlikesi taşımaktadır. Öncelikle bu diskur alt sınıfa has değildir. Asıl mesele, aynı diskurun mot a mot orta sınıf cilasının altında da bulunmasıdır. Belki de cinsler arası ilişkilerin daha rahat ve mümkün olduğu dünyalarda bu bir çok durumda retorikte kalmaya mahkum durumun, fiiliyata geçmesi sebebiyle daha da korkutucu olmaktadır.

Bu bakımda orta sınıf kültür ve ahlakı ve eğitimli insan algısı "bu noktada" çökmektedir. Bu sohbete ilk kez bu doz ve şiddette (Türkiye'nin en saygın liseleri içinde en başta gelen) lisede "maruz kalmış" biri olarak benim için çok tanıdık ve yeni olmayan bu "muhabbetten" kız arkadaşlarımın tiksinmesi aslında nasıl bir "yalan içinde" yaşadığımızı o an açık bir şekilde ortaya koydu. Belki o orta sınıf dünyasından gelen kız arkadaşlarımın bilmediği, farkında olmadığı, düşünmediği ve böyle bir gerçekle yüzleşmesi gerektiğinde kendinden de tiksineceği için asla düşünmek istemeyeceği, bu vokabüler ve üslubun Kayserili alt sınıf kültürüne değil, aynen kendi erkek arkadaşlarının, ağabeylerinin, babalarının (e-posta forwardlamanın orta sınıf erkekler üzerinde yarattığı travmatik durum o dünyanın dışında kaldığımdan dolayı tam olarak gözlemleyebildiğim diyemesem de sezdiğim bir olgu), küçük kardeşlerinin de aynı vokabüler ve diskura sahip olduklarıdır. Tek fark takım elbiseler, bakımlı yüzler, özenle taranmış saçlardır. Bu tür konuşmalar erkekler için sıradandır. Tabii ki kimse benzer bir "muhabbeti" kızlar arasında tekrarlayacak kadar densiz değildir. Bu sebepten, bir kafede diyelim beş altı erkeklik bir masaya tek bir kız oturduğunda orada sohbet birden yapaylaşır, samimiyetini yitirir ve bir çok durumda da en başta ciddi olarak tıkanma tehlikesi geçirir. Yani belki de ne rehberin, ne de rehberden farklı bir cinsellik algısına ve vokabülerine sahip olmayan ve hatta rehberden daha vahim olarak bu cinsellik algısını tatbik eden ve bundan haz duyan orta sınıf erkeklerinin bir suçu vardır; kınanması gerekir, en azından bireysel bazda. Burada Hannah Arendt'in "şiddetin sıradanlaşması" tespitini hatırlatan bir şekilde bu söylemin erkekler arasında ne kadar sıradanlaştığı, normalleştiği ve aynı şekilde kadınlara karşı bu söylemin kamufle edilmesinin kendisinin de olumlu bir değer sayıldığı ve sıradandanlaştığı, normalleştirildiği bir durumla karşı karşıyayız.

Bu diskurun ortaya çıkışı "ergenlik dönemidir". Ergenlik kuşkusuz bir dönemdir ve bu yaştaki erkekler kendilerini bir şekilde "ispatlamak" zorunda hissederler. Tabii ki ispatladıklarının veya ispatlayamadıklarının kanıtı "kızlar"dır. Mesela spor, okulun futbol, basketbol takımına girmek mesela başlı başına bir değerdir; sanat ve müzikle ilgilenmek; "komik bir çocuk olmak", okulun kabadayısı olmak gibi stratejilere başvurulur. Erkekler arasında zorlu bir rekabet başlamıştır artık. En güzel kızla kim çıkacak, kim kiminle n'apmış gibi sorunsallar devreye girmiştir. Bu diskur lisede üretilir. Üniversitede ise işler biraz durulur. Artık "ilişkiler" daha oturmuştur, ergenliğinin ilk dramı biraz da olsa aşılmıştır. Ancak tabii ki cinselliğe yüklenen mana hala lisedeki düzeyde kalmıştır. Hala kızlar bir tahakküm sahasıdır. Tatbikatta bu durum çok daha yumuşamış olsa bile diskur değişmemiştir. Zira bu diskuru ve vokabüleri benimsemek iradi değildir. Ortam böyledir ve bu diskuru benimsemezsen "açıkta kalırsın", "geri düşersin". Bu bakımdan aslında erkekler arası dilin bir analizi, bizi belki ergenlik sorununa götürebilir. Ve ardından bu diskur o kadar normalleşir ki... İnsan olarak çok iyi insanların cinsellikle ilgili ne kadar bayağı ve çirkin ifadeler kullandığına çokca şahit olmuşumdur. Bu şahsi bir kirlilikten daha çok bir çaresizlik durumudur. Zira "kızlara dönük mücadele" o kadar travmatik bir deneyimdir ki bir çok erkek bunun altında kalır, iradesi dışında bu konuda tamamen çöker ve umutsuzca arayışa girer. İşte tam burada erkek cinselliğinin rahatsız edici dili ortaya çıkar. Erkek gençliğinin diyalektiği belki de winnerlarlaⁱ looserlarⁱⁱ arasındadır. Aslında bu konu çok daha somut örneklerle detaylandırılabilir ancak belki özet olarak şu söylenebilir ki erkek, erkeklerin bildiği, kadınların duymadığı, şahsi bir deneyimini dürüst olarak anlatsa o bile yeterlidir.

Erkekler için cinsellik temelde bir iktidar ve güç gösterisi ifadesidir. Erkekler için dişiler fethedilecek bedenlerdir ve erkekliği bu fütühat ile kurar ve tahkim eder. Erkekliği için bu tür bir gösteriye muhtaçdır. Ancak yaygın olarak kabul gören "erkek cinselliğinin bu karakteristiğinin doğal olduğu" argümanının da sınırları vardır. Cinsellik, hayvanlar için maddi bir güdüdür ve ancak maddi olarak, bedensel olarak tanımlanabilir. Oysa insan erkeklerde bunun daha "manevi" bir boyutu vardır ve bu bakımdan bu iktidar arzusu "doğal" değil kurgudur, tıpkı sevgi gibi insani bir icattır. Bu bakımdan bu noktada doğallık bitmekte, "ideoloji" devreye girmektedir. Tarih boyunca erkeklerin egemen olması kaçınılmaz olarak "ideoloji"yi normalleştirmiş ve kadınlar da, özellikle modern çağda "ideoloji"yi farkında olmadan içselleştirerek buna destek vermişlerdir.

Özetle, Kiev videosu aslında kadın dünyası ile erkek dünyası arasındaki ayrımı ortaya koymak açısından çok açıklayıcıdır. Televizyonda gülmece amaçlı esprilerdeki tiplemeler bizim dünyamıza çok uzak, yabancı karakterler değildirler. Tam aksine, onlar aramızdadır, çünkü onlar bizizdir. Bu konu siyasal duruşlarla rabıtalı değildir, bu manada sosyal-siyasal meselelerde "ilerici" tabir edilebilecek insanların bu noktada daha olumlu ve olgun olmaları, bu tür bir farklılaşmanın olması söz konusu değildir. Mesela kendini solda tanımlayanlar, bu bakımdan daha sağda algılayanlardan daha "temiz" değillerdir; tıpatıp aynı algıya esirdirler. Aynı şekilde eğitim meselesi de değildir, çünkü eğitim sadece cila ve görünüş vermektedir, daha ötesi değil. "Siyasal" ancak zahire ilişkindir. Dünyayı kurtarmaktan bahsedenler kendileriyle değil dışarılarıyla ilgilenirler ve kendilerini, kendi bilinçlerini bu noktada "dışsallaştırırlar". Dünyayı değiştirmek isterler ama kendilerine esirdirler. Dünya hakkında söyleyecekleri vardır ama kendilerine dair söyleyecekleri yoktur. Kafalarında toplumsal sorunlarla ilgili problematikler vardır ama kendilerine dönük bir problematikleri yoktur. Dünyaya ilişkin "yeni şeyler", "alternatif şeyler" söylemek kolaydır. Zor olanı, insanın kendi benliğine dair "yeni şeyler" söylemesidir. Bu bakımdan "siyasal" çok yüzeyel bir nosyondur, oysa erkek cinselliği konusu siyasalın yüzeyselinden çok öte, çok daha derin ve baş edilmesi çok daha acı ve cesaret isteyen bir meseledir. Aynı şekilde insanlar "eğitildiklerinde" tarih, coğrafya, fen bilebilirler, bu alanlarda popüler tabirle "sorgulayıcı" bile olabirler. Ancak kendine dönük "sorgulayıcı" ve "dürüst" olmak çok zordur ve bunu "eğitimden" beklemek safdillik olur.

Belki de kadınların erkek dünyasına girme zamanı gelmiştir. Bunu söylerken, kadınların, soyut bir erkeklikle değil, somut olarak tek tek erkeklerin dünyaları ile tanışmalarından bahsediyorum. Bundan sonra nasıl bir rehabilitasyon olabileceği ise meçhul ve korkutucudur. Yoksa en kolay olanı rehbere, kafiledeki "abazalara" kızmak ve kendilerinin de tıpatıp aynı dünyada yaşadıkları gerçeğini değil fark etmek, bu yalancı dünyalarına daha çok sarılmaları neticesini getirecektir. Bu manada bu videonun algılanması çok doğru ve hassas yapılmalıdır. Belki de o zaman, cinsel esprilere gülmek çok daha zor olacaktır. Mesela Okan Bayülgen'deki, Beyaz'daki ve diğer televizyon programlarındaki cinsel espriler rehberin dünyasına mı ilişkin, yoksa ondan belki de çok daha güçlü olan Okan Bayülgen'in, oradaki katlımcı erkek izleyicilerin ve oradaki esprilere gülen beyaz Türk üniversite mezunu gençlerin dünyasına mı ?

---