Bilgi Yapılarında Üretim ve Paylaşım

Mesleki kariyerlerine akademide, yayıncılık alanında ve/veya sivil toplum kuruluşlarında, bir başka deyişle bilginin üretimine katkı sunan farklı mecralarda devam eden BGST üyelerinin, bilginin nasıl üretildiği ve paylaşıldığı üzerine yürüttükleri üç oturumluk tartışmanın kayıtlarını, mütevazı bir yayına hazırlama sürecinin ardından sizlerle paylaşıyoruz.

Tartışmanın amacı; öğretim üyesi, asistan, öğrenci, yayıncı gibi kimliklerle bilgi üretim süreçlerinde yer alan katılımcıların, kendi deneyimleri üzerinden, gerek bilginin üretimi gerekse paylaşımı aşamasında karşılaşılan engellerin bir analizini yapması ve alternatiflerin neler olabileceği üzerine düşünmekti.

Bilgi üretilirken ya da paylaşılırken karşılaşılan engeller, tartışma boyunca, Noam Chomsky'nin BGST Yayınları'ndan çıkacak olan Demokrasi ve Eğitim kitabında da geçtiği şekliyle "süzgeçler" olarak adlandırıldı. Chomsky'e göre bilgi üretim süreçlerinde işleyen süzgeçler; bilgiyi üretenleri, hakikati araştırmak ve savunmaktan uzaklaştırıp egemen düşünce kalıpları içinde uysal ve itaatkâr bir pozisyon almaya yönlendirme işlevi görür. Ancak bu noktada söz konusu süzgeçleri tamamen dışsal ve engelleyici bir güç olarak tanımlamak yerine aynı zamanda ilgili yapılarda var olabilmek adına bilgi üretenler tarafından içselleştirilen ve bizzat bilgi üretenlerin pratikleriyle yeniden üretilen bir nevi uyum mekanizması olarak tanımlamak daha doğru olacaktır.

"Türkiye'de bilgi üretirken ve paylaşırken ne tür süzgeçlerle karşılaşıyoruz?" sorusuyla başlayan tartışmada öncelikle akademi içinde yer edinebilmenin kendisi bile bir süzgeç olarak karşımıza çıktı. Bilgi yapılarında yer edindikten sonra ise üzerine çalışılacak konunun seçimi, konunun politik/ideolojik olarak nasıl ele alındığı, nasıl bir yöntem kullanılarak çalışıldığı, yaklaşım ve yöntemin önceden kabul görmüş birtakım doğrularla uyum içinde olup olmadığı üretim aşamasında değinilen süzgeçlerdendi. Yapılan çalışmaların oldukça muğlak olarak tanımlanmış bir "objektiflik" ve "formalizm" testinden geçmek zorunda olması ve "uzman onayına" ihtiyaç duyması da yine üretim aşamasında karşılaşılan süzgeçler olarak tanımlandı. Ayrıca bu şekilde gerçekleşen bir üretimin, üreteni kendi çalışma konusu dışında kalan temel toplumsal meselelerden uzaklaştırma işlevi gören bir yanı olduğu ve çalışma konusunun dışında kalan her türlü toplumsal meseleden azade bir uzmanlaşmayı da zorunlu kıldığı değinilen bir diğer noktaydı.

Tartışmanın bir diğer boyutunu da, son dönemde sıkça tartışılan fonlar oluşturuldu. Şirketlerden, devlet kurumlarından, Avrupa Birliği'nden ya da vakıflardan alınan maddi desteğin araştırmaların niteliğine, bağımsızlığına ne tür faydalar ya da zararlar getirdiği hem sosyal bilimler hem de doğa bilimleri ve mühendislik alanı üzerinden ele alındı. Fon sağlayan kurumların desteğiyle üretilen bilginin temel toplumsal meseleler bağlamında toplumla ne ölçüde paylaşıldığı ve bilginin paylaşımında muhatap olarak kimin seçildiği değerlendirilmeye çalışıldı.

Tartışma sırasında ortaya çıkan bir diğer nokta ise, süzgeçlerin, "özgürlükçü" olarak tarif edilebilecek yapılarda çok daha incelikli bir şekilde işlediği ve açığa çıkartılmalarının çoğu durumda özel bir çaba gerektirdiği; ancak egemen ideolojinin üretilmesine ve resmi tezlerin pekiştirilmesine hizmet eden bilgi yapılarında söz konusu süzgeçlerin baskıcı ve engelleyici müdahalelere dönüştüğüdür.

Tartışmanın sonunda akademide ya da akademi dışında alternatif ve özgürlükçü bilgi üretim süreçlerinin genel ilkelerinin neler olabileceği tartışılmaya başlanmıştır, ancak bu tartışmanın ilerletilebilmesi için oturumlar sırasında ortaya çıkan bazı noktaların derinleştirilebilmesi gerekmektedir. Bu konuyu bir sonraki oturumda ele almaya çalışacağız.

---

Oturum 1 │  Oturum 2 │  Oturum 3