II. Oturum

Tarih: 5 Şubat 2007

Yer: BÜMED (Boğaziçi Üniversitesi Mezunlar Derneği)

Katılımcılar^[1]: Ali Kerem Saysel, Alişan Akpınar, Derya Demirler, Duygu Çavdar, Ender Abadoğlu, Fahriye Dinçer, Fırat Bozçalı, Nuri Ersoy, Özlem Aslan, Taner Koçak, Taylan Tosun, Zeynep Kutluata

Tartışma Çerçevesi: Eğitim tartışmasının ilk oturumunda, akademide var olma; hangi konuda bilgi üreteceğini belirleme ve bu bilgiyi üretme aşamalarında lisansüstü öğrencilerinin ve akademisyenlerin karşılaştıkları süzgeçler üzerine odaklanan bir tartışma yürütülmüştü. İkinci oturumun ise bu süzgeçlerle mücadele etmek ve alternatif bilgi üretme süreçleri geliştirmek için neler yapılabilir sorusu etrafında şekillenmesi öngörülmüştü. Ancak süzgeçler konusunun biraz daha açılıp tartışılmasının gerekliliği bizi, ilk oturumda konuşulanlar üzerinden devam etmeye götürdü. Aşağıda metnini bulacağınız tartışma, özellikle uzmanlık ve formalizm olarak adlandırdığımız, bilgi üretme sürecinde karşımıza çıkan iki süzgecin nasıl işlediği üzerine yoğunlaştı. Bu iki süzgecin işlerliğini sağlayan bilginin kanıtlanabilir, bilgi üretenin de objektif olması kriterleri tartışmanın ikinci boyutunu oluşturdu.

Kamusal Alana Açılım Sorunu

Fahriye: Önceki toplantının notlarından yola çıkarak, sosyal bilimlerle mühendislik alanlarındaki ayrışmaya dair iki konunun üzerinden geçmek istiyorum:

Sosyal bilimlerde çalışan arkadaşların konuşmalarına baktığımda, fazlasıyla mağdur pozisyonu çizilmiş olduğunu görüyorum. Bunun bence ideolojik bir arka planı var. Oranın dönüp tartışılması gerekiyor, çünkü bir süre sonra bu mağduriyet söylemi insanların kendilerini rasyonalize etmelerini de sağlayabilir. Kendim de dahil olmak üzere sosyal bilimler alanında çalışanların buraya dikkat etmelerini öneriyorum.

İkinci sorum da, özellikle Ali Kerem'in konuştuğu yerlere ilişkin. Orada (doğa bilimleri ve mühendislik alanında) çalışan arkadaşlar için şu belirtilmiş: Bir bilimsel çalışma yürüttükleri alan var; bir de bunun dışındaki sosyal alan var. Ali Kerem şunu söylemiş: "Benim burada (akademideki uzmanlık alanım dışında) yaptıklarımla kimse ilgilenmiyor." Demek ki bir görmezden gelme veya görmezden gelmeyi tercih etme durumu var. Bunun altını çizmemiz lazım, çünkü çok şizofrenik bir durumla karşı karşıyayız. Zannediyorum asıl eleştirilmesi gereken yer burası. Bunlar nasıl birbirlerinden bu kadar kopuk olabilir. Biz neden bilimle uğraşıyoruz?

Tartışmaya başlarken kendi deneyimlerimizden yola çıktık. Bu iyi bir şey, fakat iki tarafta da böyle açılmamış, derinleştirilmemiş ve bu haliyle kaldığı sürece belli ideolojik motiflere yaslanan hatalı, eksik, vs. toparlamalar olduğunu söyleyebiliriz. Bunların derinleştirilmesi çok önemli.

Alişan: Bence genel çerçeveyi gözden ırak tutmamak lazım. Boğaziçi Üniversitesi Türkiye'nin liberilizasyonu için, buraya katkı sunmak için açılmış bir üniversite. Burada daha çok Boğaziçi Üniversitesi konuşuluyor. Bunu koymak lazım. İşte deniyor, "ben ÖDP (Özgürlük ve Dayanışma Partisi)'de çalışıyordum ama kimse bana bakmıyordu." Ama bu İstanbul Üniversitesi'nde olsaydı problem çıkabilirdi. Dolayısıyla da bunu görmek lazım. Boğaziçi'nde anca o kırmızı çizgilere dokunduğunuzda problem çıkar, anca o durumda haddinizi bildirmeye kalkarlar.

Bir de ‘80 sonrasında en önemli şey, üniversite öğretim görevlilerinin kamusal alandan uzaklaştırılmasıdır. Bu nasıl başarıldı, nasıl yürüyor bunu konuşmak lazım; bunu çözmek lazım. Özellikle muhalif bilim insanlarının çoğu uzaklaştırıldı kamusal alandan. Özellikle resmi ideolojinin üretildiği ve tanımlandığı yerdeki hocalar ise artık kamusal alanla çok daha ilgililer. Mutlaka Atatürkçü bir şey derneğine gidiyor, seminer yapıyor filan. Benim hocam son bir yılda 300'e yakın seminer verdiğini söylüyor. İlginç bir şey yaşanıyor. Muhalif hocalar daha kendi alanlarında kalıp kamusal alana açılımda zorluklar yaşarken -ki onlar için açılım alanı olabilecek sendikalar filan da ciddi anlamda problemli- resmi ideolojiyi üreten kurumların kamusal alana açılımı, görünürlülüğü çok daha yoğun yaşanıyor. Biraz da bu iki noktadan bakmak lazım.

Fırat: Dediklerine katılıyorum, şöyle bir ek yapmak istiyorum: Liberal üniversitelerde^[2] o kırmızı çizgiler denen yere vurgu da yapabiliyorsun; ama dersinde yapabiliyorsun, kamusal alana taşımıyorsun. Artı, akademik kamusal alana da taşımıyorsun. Şöyle ifade edeyim, bunlar çok senin üniversitenin özellinde kalıyor. Diğer üniversitelere gidip panel, söyleşi yapmıyorsun. Ulusal kamusal alana da açılmıyorsun. Sen kendi sınıfının duvarları içinde yapabiliyorsun.

Taner: Ama bu kamusallaşma sorunu bir süzgeç değil, bu bir sonuç. Üniversiteler nasıl sistemik davranıyor, sistemin ihtiyacı için nasıl düşünce biçimi yaratıyor dediğimizde en önemli sonucu bu. Sen ne dersen de, bağırırsan bağır ama kamusal alana çıkmadığında zaten sistemin talep ettiğini yapmış oluyorsun. Bu bir sonuç. Buna ne sebep oluyor. Yeni başlayan bir öğrenci-öğretim üyesine ne öğretiliyor da o, kendini kamusal alana açılım gibi bir sorumluluktan muaf hissediyor?

İki Süzgeç: Uzmanlık ve Formalizm

Ender: Benim söyleyeceklerim biraz aykırı kaçacak, çünkü en soyut alanda çalışan benim. Benim alanım matematik. Matematik, biyoloji gibi çok soyut alanlar da dahi işleyen, üniversitedeki bilgi yapıları içinde işleyen iki tane filtre var: Biri uzman onayı. Bu çok ciddi bir kriter. Akademide herhangi bir şeyin, bilgi yapılarında herhangi bir şeyin gerçekleşebilmesi için uzman onayı gerekiyor, yani bu bir liyakat sistemi. İkincisi formalizm. Araştırma noktasında yani sonucu belli olmayan soruları sormaya başladığınızda doğrudan formalizmin kendisi bir filtre olmaya başlar. Belli soruları soramazsınız. Sosyal bilimlerde de işleyen kriterlerin bunlar olduğunu düşünüyorum.

Bunlar hava filtresi değil, güçlerini bir yerden alıyorlar. Dolayısıyla bu filtrelerin işleyişi ve varlığının da bir meşruiyeti var. Bu uzman onayı filtresi meşruiyetini nereden alıyor ve biz akademide bunun dışına çok rahat çıkabiliyor muyuz? Alternatif için bunun konuşulması gerekiyor. Karşınıza bir tez öğrencisi geldiği zaman sizin onayınızı almayan bir görüşte kendisini ifade etmesi mümkün mü? Matematik alanında bu çok zor gibi görünür, ama mümkündür. Yani bizzat ben yaşadığım için. Her bilim dalında ne kadar kesin gözükürse gözüksün, buna matematik ve mantık da dahil, ucu açık sorular vardır ve bu sorularda belli tavırlar belirlememiz gerekir. Bence akademideki fikir şekillenmesi biraz bununla ilişkili.

İkincisi formalizm meselesinin tartışılması gerekiyor. Ben matematikçi olduğum için soyut formalizmlere yatkınım, ama Foucault'yu okuduğumda da aynı şeyi görüyorum. Ortada çok güçlü semboller, o sembollerin arka arkaya diziminden oluşmuş çok güçlü bir formalizm var. Neredeyse bir matematik makalesi haline gelmiş. Analitik bir şekilde, ancak elinizde kağıt kalem ile takip edebildiğiniz makaleler. O formalizmin içinden ifade edilmek zorunda her şey. O formalizmin dışından ifade edilen her şey, zaten uzmanlık görüşünün ve akademinin de dışında yer alıyor. Ali Kerem'in kalkıp uzman kimliğinin dışında bir şeyler söylemesi mümkün akademi içinde. Bunu yapması görece kolay, ama uzman kimliği içinde bir şey söyleyip bunu kabul ettirmesi, bu zor bir şey. Bunu yapan benim bildiğim sınırlı sayıda insan var. Bunlardan biri Edward Said. Mesela oryantalizm eleştirisinin, akademi içinde bu eleştirinin kabul gören bir hale gelmesi çok ciddi bir iş. Toparlayacak olursam, iki filtreyi ben bu şekilde ifade etmek istiyorum.

Fahriye: Geçen haftaki tartışmadan bir örnek vermek istiyorum: Akademide çalışan herkesin bütün alanlarda iyi bir altyapı sağlaması gerektiğini söylüyorsun (Fırat'a). Belli karşı çıkışlarla mücadele ederken o altyapının işe yaracağını söylüyorsun. Ben o gün çok şaşırmıştım, daha sonra konuşma metnini okuyunca daha çok şaşırdım. "Ben bunda politik bir sorun görmem. Çalışmanın dilini sunacağın yere göre değiştirebilirsin" diyorsun. Bu temel olarak doğru, ama hayatın böyle işlemediğini bildiğim için burada bir problem hissediyorum. Sen burada çok kararlı olabilirsin, dediğini işletmeye gayret edebilirsin. Evet, bu seni tek başına depolitize, apolitize veya başka bir şey yapmaz denebilir, ama hayat öyle bir şey ki işlettiğin pratik sonucunda dönüşüyorsun. Sosyal bilimler alanı içinden çok sayıda tanıklığa sahibim bu konuda, ama fen bilimlerindeki arkadaşlar için de aynı şey geçerlidir diye düşünüyorum; yani yaptıklarımızın bizi dönüştürmesi.

Fırat: Geçen tartışmada söylediklerimi biraz daha açmam gerektiğini anladım. Oradaki temel nokta şuydu; benim orada bahsettiğim bir yetkinlik ya da belli bir hakimiyet aslında şuna işaret ediyordu: Türkiye'de karşılaşacağınız şeylerin büyük bir çoğunluğu; objektif olmamakla, kuramı bilmemekle ya da yanlış anlamakla çalışmanın itham edilmesi ya da bırakılması. Ekseriyetle, o resmi ideolojik reflekslerin motivasyonuyla yapılan şeyler aslında. Ve burayı aşmak için de ben, bu kuramları çalışmayı ya da objektiflik konusunda daha objektif görünen bilgileri referans olarak gösterip aynı zamanda diğer bilgilerden de bahsedip onları da referans olarak göstermeyi kategorik olarak sorunlu görmüyorum.

Taner: Köprüden geçene kadar ayıya dayı demek

Fırat: Kabaca ve basitçe böyle de diyebiliriz. Yani o objektif olan referans biraz ‘dayı' muamelesi görebilir ama bu diğer referansları yapmamak anlamına gelmiyor elbette. Bunun şizofrenik bir şey olduğunu da düşünmüyorum. Şizofrenik durum, tanım gereği, eşit koşullar içerisinde farklı kimlikler ve teamüllere işaret ediyor, ama burada eşit koşullar yok. Burada ciddi bir iktidar ilişkisi durumu var.

Neden akademi içerisinde var olmak istiyoruz? "Ben bu köprüden gerçekten geçmek istemiyorum, bir şeylere de dayı demek istemiyorum" diyebilirsiniz, bağımsız bir araştırmacı olarak hayatınıza devam edebilirsiniz ve aslında çok da güzel çalışmalar yapabilirsiniz. Burada bir tane motivasyon olabilir, akademide kalmak için: Siz bir liyakat alıyorsunuz, bir paye alıyorsunuz ve belki bu paye size kamusallaşmada ya da kendinizi ifade etmede bir şey sağlayabilir. En azından uluslararası arenada sağlayabilir. Dolayısıyla o dediğim yetkinlik meselesi, bu bağlamdaydı. Yani şöyle karmaşık yazalım şöyle bir entelektüel ukalalık göstereyim gibi değildi.

Bir takım süzgeçlerin var olduğunu düşünüyorum. Ancak süzgeç tanımı üzerinde şöyle bir çekince de koymak istiyorum. Birkaç tane süzgeçten bahsettik. Bu süzgeçler hem zaman anlamında hem de mekan anlamında farklı farklı devreye giriyorlar. Ancak ben bu devreye giriş içerisinde öyle çok da önceden varsayılan bir ahenk, düzen olduğunu düşünmüyorum. A Üniversitesi yerelinde veya B Üniversitesi yerelinde; şu bölüm veya bu bölüm yerelinde bir ahenkten bahsedebiliriz, ama yine de bunun sınırlı olduğunu düşünüyorum. Bu ne demek? Bir süzgeç sizin diğer süzgeçten geçmenizi sağlayabilir. İkincisi, bu süzgeçler, bu ahenksizlik, bu düzensizlik bir takım alanlar açıyor ve biz bu alanlardan sıyrılan insanlara nasıl davranacağız?

Taylan: Aslında sen biraz da oyunu kurallarına göre oynayarak, muhalif alandan olduğu kadar ana akımdan da özellikler taşıyarak bir şey yapabilirsin dedin. Benim kafama takılan şu var: Sen bütün alana hakim olup istediğin şeyi istediğin yere koyabilen bir insan değilsin; bizzat o süreç içerisinde öğrenen bir insansın aynı zamanda. Dolayısıyla, eğitim sürecinde çok da değerli bulmadığın ya da üzerine görüşlerini inşa edeceğin bir temel olarak kullanmak istemediğin verileri okumak, teorileri öğrenmek zorunda kalıyorsun. Bu süreç senin üzerinde şekillendirici bir işlev görmüyor mu?

Fırat: Senin dediğin şeyler biraz daha bilinçlilik-bilinçsizlik meselesine geliyor. Ben öyle olduğunu düşünmüyorum. Öğreniyorsun ama bildiklerini unutmuyorsun. Dolayısıyla bir bilinç yanılsaması içerisine girmiyorsun. Tabii ki, ne yazman gerektiğini öğreniyorsun. Lisans eğitimi, lisansüstü eğitimi bunları zaten öğreniyorsun. Ama biraz önce Ender'in bahsettiği o formalizm meselesini ben önemsiyorum. Gerçekten de öğrendiğin bir takım şeyler var, ne yapman ne yapmaman gerektiğini biliyorsun. Edward Said örneğinin çok önemli bir örnek olduğunu düşünüyorum. Orada tabii ki bir mücadeleye giriyorsun zaten. Öğreniyorsun ama öğrenmek demek bir başka şeyi unutmak anlamına gelmiyor.

Alişan: Öncelikle "köprüyü geçene dek ayıya dayı demek" bakışına katılmıyorum. Bizim üniversitedeki (İstanbul Üniversitesi) durumu geçen hafta anlattım. Üstüne bir şey söylemeyeceğim. Fakat şöyle önemli bir problem var. Bizde şu olur: Solcuysan ya da muhalifsen üniversiteye gelirsin; bu okul böyle, hocalar sağcı dersin, çeker gidersin. Ya da "ayıya dayı mı diyeceğiz" diye düşünürsün. Bence ikisi de yanlış. Örneğin ben şöyle yaptım: Bizim üniversitede "II. Abdülhamit ve Kürtler" diye bir tezi çalışamayacağımı biliyordum. Eğer bu tezi çalışırsan resmi tezi savunarak çalışmak zorundasın. Bunu yapmam. O zaman üniversitenin sınırlarına göre tercih yapıyorsun. Her üniversitenin belli bir marjı var. Sen bu marjı biliyorsun. İstanbul Üniversitesi'nin marjı nedir? Kırmızı çizgilere dokunmayacaksın. Bu durumda ne yapıyorsun? "II. Abdülhamit ve Kürtler" çalışmıyorsun da, "II. Abdülhamit ve Aşiret Mektepleri" çalışıp o marja yaklaşıyorsun. Dolayısıyla sorunun "ayıya dayı demek" şeklinde değil de, o üniversitenin marjını zorlamak şeklinde formüle edilmesi gerektiğini düşünüyorum. Örneğin Boğaziçi Üniversitesi'nde "II. Abdülhamit ve Kürtler" çalışabilirsin, ama muhtemelen "Ermeni Soykırımı" diye bir tez yazamazsın. "II.Abdülhamit Döneminde Türk-Ermeni İlişkileri" diye bir tez yazabilirsin. Dolayısıyla marjları bilip bu marjları zorlayarak, bu sınırda çalışmak gerekli.

Bilginin "Kanıtlanılabilirliği", Bilgi Üretenin "Objektifliği"

Derya: Ben Türkiye'de 84-99 arasındaki çatışmalı dönemde kadına yönelik hak ihlalleri ile zorunlu göç sırasında yaşanan insan hakları ihlalleri üzerine çalışıyorum ve uluslararası hukuk literatüründen yararlanıyorum. Diğer ülke örneklerine baktığımda; neredeyse bütün hak ihlallerinin belgelendirildiğini görüyorum. Türkiye'de ise bu dönemde yaşanan; kadına yönelik şiddet, taciz ve tecavüz gibi hak ihlallerinin belgelendirilmemiş olması, bununla ilgili dava dosyalarının olmaması sorunuyla karşılaşıyorum. Zaten bildiğiniz gibi Türkiye'de kadına yönelik şiddet konusunda ciddi bir istatistiki çalışma da bulunmuyor. Bahsettiğim döneme ilişkin sivil toplum kuruluşlarının raporları var, ama ben bu raporları referans gösterdiğimde çalışmanın bilimselliğine ilişkin bir itiraz ile karşılaşır mıyım diye bir tedirginlik yaşıyorum. Başka bir ödevimde bir insan hakları örgütünün raporuna referans yapmıştım. Hocalarımdan biri, "örgütler bir şeyin savunuculuğunu yapmak için kurulmuşlardır ve orada sunulan bilginin objektifliği tartışılırdır. Sen sadece oraya dayanarak argümanını öne süremezsin" dedi. Peki ama cinsel şiddet konusunda tek veri üreten bir insan hakları örgütüyse… Bir seferinde de, Özgür Gündem'de tüpligasyon, yani kadınların iradeleri dışında kısırlaştırılması ile ilgili okuduğum bir habere referans vermiştim. Aslında biliyorsunuz bu dönem Türkiye'de "savaş" olarak tanımlanmadı. İnsancıl hukuk (savaş hukuku) bakımından bu soykırımdır, bir savaş suçudur. Bunun cezası çok ağırdır. Ancak bu durumu sadece bir gazete haberine dayanarak ileri sürmem çok güç. En fazla tedirginliği bilginin objektifliği noktasında yaşıyorum.

Taner: Bir bilginin değeri kanıtlanabilirliğiyle –ki kanıtlanabilirliğini de konunun uzmanları belirliyor- ölçülüyor. Bir bilginin toplumsal bir meseleye dokunup dokunmaması değerli değil, değerli olan şey kanıtlanabilir olması. Ancak burada "kanıtlanabilirliğin" ölçüsü de belirlenmiş oluyor. Örneğin İHD (İnsan Hakları Derneği)'nin belgesi kanıt olarak kabul edilmiyor. Ama Emniyet arşivi dersen kabul edilir, çünkü orada kaydı vardır, bir numara verilmiştir.

Derya: Örneğin zorunlu göçle ilgili olarak parlamentonun 1990'larda yayımladığı bir rapor var. O rapora referans vermen gerekir, çünkü o rapor resmi olarak zorunlu göçün varlığını tanıyan ilk rapor. Ondan önce Göç-Der'in raporu yok mu, İHD'nin raporu yok mu, Mazlum-Der oraya gözlem-inceleme seyahati yapmamış mı? Yapmış tabii ki. Bunlara da referans veriyorsun ama mutlaka ve mutlaka parlamentonun raporuna referans yapman gerekiyor.

Alişan: Çünkü diğerleri güvenilmez oluyor.

Derya: O raporun varlığı senin diğer referanslarını destekliyor. Ama sonuçta ne oluyor? Bu meclis araştırma grubu tarafından yazılan bir rapor ve zorunlu göçe tabi kalanların sayısı 350 bin olarak veriliyor. Yine bu kapsamda bir diğer "bilimsel" rapor da Hacettepe Üniversitesi Nüfus Etüdleri Enstitüsü tarafından hazırlandı. Ama o raporu da devlet hazırlattı ve fazlasıyla nötr bir dili var. Toparlayacak olursak benim kendimle ilgili düşününce yaptığım çıkarım şu oluyor: Bilginin objektifliği noktasında sıkıntı yaşıyorum. Belki de otosansür uyguluyorum.

Taylan: Human Rights Watch (İnsan Hakları İzleme Örgütü)'un raporları dünyada akademide temel referans kaynağı olarak kabul ediliyor. Mesela Noam Chomsky çok rahatlıkla kullanıyor. Türkiye'deki basın toplantısında gazeteciler insan hakları ihlallerini nereden biliyorsunuz diye sıkıştırmaya çalışınca "Veriler çok saygın insan hakları örgütlerinin raporlarından alınmadır" demişti. Keza Uluslararası Af Örgütü'nün raporları da öyledir. Bunları kaynak olarak kullanamayacaksan, neyi kullanacaksın? Senin başta dedin gibi uluslararası arenada Türkiye'de göç olayı (muhalif hareketler dışında) bir savaşın sonucu olarak, bir etnik temizlik sürecinin sonucu olarak kabul edilmediği için uluslararası resmi tez ve Türkiye'nin resmi tezi gelip senin tezinin içine girmiş oluyor ve baştan seni belirlemiş oluyor. Buna "etnik temizlik" diyemezsin, İHD'nin raporunu da kullanamazsın. Seni bir sorgulamayla karşı karşıya bırakıyor, çerçevesini de had safhada belirlemiş oluyor.

Fahriye: Bilginin objektifliği meselesinin bir noktadan sonra filtre işlevi görmeye başladığından söz etmiştin. Ben buna karşı çıkmıyorum, doğru bir yere temas ediyor. Fakat, birkaç çalışma yapmış biri olarak, benzer sorunlarla karşılaştığımda kullanmaya çalıştığım yöntemlerden söz etmek istiyorum. İşe yarar, yaramaz, her çalışma için başka bir yöntem bulmak gerekiyordur veya benimki yetersiz kalmıştır vs.; ama bunları paylaşmakta yarar var. İster metodoloji olsun, ister bakış açısı olsun her zaman mevcut olanın sorgulanması ve gerekli görüldüğünde bunun dışında bir şeyler geliştirilmesi gerekiyor. Bir şeyin alternatifinden bahsediyorsak eğer, metodolojinin de alternatif kullanımından, bakış açısının da alternatifliğinden söz etmek gerekiyor. Bunu da şöyle örneklendirmek istiyorum kısaca: Ben doktora çalışmamda Alevi kimliğiyle ilişkili olarak semahları inceledim. 1915-2002 arasında yayımlanmış olan hemen hemen her çalışmayı dikkate aldım. Kullanılan yöntemlerden biri şu olabilirdi: Devlet kaynaklı veya ana akım içinde yer alan çalışmaları inceleyerek Alevi semahlarını tanımlayabilir veya çeşitli kaynaklardan kes yapıştır yöntemiyle yapılan alıntılar aracılığıyla semahlar böyle tanımlanıyor diyebilirdim. Ama zaten kendim de gördüm ki metinlerin her biri ayrı bir bakış açısı taşıyor, her biri ayrı bir şey söylemeye çalışıyor. Alevilik, yapılan semah tasvirleri dolayımıyla farklı şekillerde tanımlanmaya gayret ediliyor. Buradan hareketle ben metinler üzerinde söylem analizi yapmaya çalıştım. (Bu yöntemi daha önceden tanımıyordum, fakat ihtiyaç üzerine bu şekilde çalışmaya başlayınca böyle bir yöntemin zaten mevcut olduğunu öğrendim.) Sonuçta, elimdeki metinlerin kimler tarafından yazıldığını, kimler için yazıldığını, hangi dönemde yayımlandığını (veya yayımlanmadığını), neyi ne şekilde ifade ettiğini falan dikkate alarak söylem analizini derinleştirmeye uğraştım. Siz böyle bir şey yaptığınızda daha çok emek harcıyorsunuz. Ama zaten çalışmanın alternatif yönlerini dikkate aldığımızda, metodolojik alternatiflerin geliştirilmesi de bence faydalı oluyor. Ne metodoloji, ne bilgi, ne de bakış açısı sabit değildir. Materyale bakacaksın, bu materyal neye ihtiyaç duyuyor diye görmeye çalışacaksın, onun senden talep ettiklerini anlayıp gerçekten anlamak için ne yapılması gerektiğine karar vereceksin; bu pratiği süreç içinde de sürdüreceksin. Sonuçta, daha yaratıcı ve araştırmacı davranmamız gerektiğini düşünüyorum.

Zeynep: Tez sürecinde kabaca üç aşamadan söz edilebilir: konunun seçimi, ele alınışı ve sunuşu. Ben iki tezimde de kadınlarla ilgili konuları çalıştım. Ve kadınlarla ilgili konular aslında akademide, liberal üniversitelerde özellikle, eğer çalışabileceğin kişi varsa birazcık daha avantajlı olduğun bir alan oluyor, çünkü öğrenciler bu konuları pek tercih etmeyebiliyor. Benim ilk tezimde çalıştığım kadınların Kürt olması sorun yaratabildi. Hadi onu bir şekilde kabul ettirdin, konunun ele alınış biçimi nasıl olacak? Bölümün ideolojisiyle çelişmeyen bir şey olması gerekiyor tabii ki. Ve bu ideoloji de az önce bahsedilen objektiflik adı altında gündeme getirilebiliyor. Benzer bir durum feminist kadın akademisyenlerle çalıştığında da gündeme gelebiliyor. Öğrencinin feminist olması onlar için tercih edilen bir durum, sonuçta kadınlarla ilgili konuları daha iyi çalışabileceğini düşünüyorlar. Ama örgütlü bir feminist olduğunda durum biraz daha farklılaşabiliyor diye düşünüyorum. Bu durumda, sanki çalışmanın ve çalışanın "objektifliği" daha çok sorgulanıyor gibi. Objektiflik her çalışma için önemli ve değerli bir kriter ama buradaki sorun akademinin kendisinin ideolojik eğilimleri/yönelimleri yokmuş gibi davranılması.

Alişan: Yani 12 Eylül'ün getirdiği ve o zaman itiraz edilen şey bugün akademide kabul gören bir şey. Bir akademisyen bir partiye derneğe girerse, o zaman objektifliğini yitirmiştir.

Zeynep: Evet, sana bu söylenmiş oluyor aslında. Çalışmayı yapan kişinin zaten kendi görüşünü belli verilerle kanıtlamaya çalışması gerekir. Ama sanki veriler tartışılıyormuş gibi yapılarak aslında ideolojik yönelimler tartışılıyor. Sonuçta da birey duruşu, "objektifliğin" ön koşulu olarak sunuluyor.

Benzer bir süreç aslında yurtdışındaki üniversitelere başvuru yaparken yaşanıyor. Mesela bir statement of purpose yazarsınız: neden doktoraya başvuruyorsunuz, neden o konuyu çalışacaksınız, neden o bölümde, o üniversitede çalışmak istiyorsunuz gibi şeyler vardır yazıda. Ben böyle bir metin hazırladığımda (kadın araştırmaları bölümleri için); neden kadınları çalışmak istiyorum sorusunu çünkü feministim, aktivistim, çünkü Türkiye böyle bir yer, kadınlarla çalışmanın benim için şöyle bir anlamı var diye cevapladım. Bu metni hocalara götürdüğümde "bu yazdıklarınla oradaki hocalar ilgilenmez, onlara yaptığın çalışmanın aktivist alanda değil, akademik alanda ne işe yarayacağını anlatman lazım" dediler. Çünkü şunu yazmanı bekliyorlar "Ben bu konuyu öyle bir çalışacağım ki, gender studies'de (toplumsal cinsiyet çalışmaları) devrim yaratacak, şu ana kadar söylenmemiş bir söz söyleyeceğim ve beni bu konuya iten nedenler kişisel hayat hikayemle alakalı…" Ben üç hocadan filan böyle tepkiler aldım. Sen bunları yapmadığında adım atamazsın anlamında değil, ama bunlar senin karşına aşman gereken bir nokta olarak çıkabiliyor.

---

---

Giriş │  Oturum 1 │  Oturum 3