Ordu'nun Demokrasiye “Darbesi” ve Ülkede Meydana Gelen Son Gelişmeler

Son haftalarda ülkede meydana gelen gelişmeler birçok kesim tarafından önemli ve kritik yol ayrımları olarak değerlendirildi. Sınır ötesi harekat tartışmaları, Genel Kurmay Başkanlığı'nın(GKB) 12 Nisan 2007 tarihli basın toplantısında yaptığı açıklamalar, Cumhuriyet mitingleri, Cumhurbaşkanlığı seçimleri ve Nisan ayının sonuyla birlikte 27 Nisan 2007 tarihinde GKB'nin muhtıra niteliğindeki açıklaması geçtiğimiz ayın önemli gündem maddeleriydi. Sınır ötesi harekat tartışmalarının yoğunluk kazandığı bir dönemde Genel Kurmay Başkanı Yaşar Büyükanıt'ın 12 Nisan tarihli açıklaması yapıldı. Cumhurbaşkanlığı seçimlerinin yaklaşmasıyla birlikte yapılan mitingler ve GKB'nin Cumhurbaşkanlığı seçim sürecinde iktidarı hedef alan, laiklik odaklı muhtırası bunları takip etti. Birbiriyle iç içe geçmiş durumda olan bu gelişmeler demokratik bir sistem arzusu içinde olan kesimler tarafından kaygıyla takip edildi. Bu kaygıların haklılığının, gelişen olayların gerçekçi tahlillerle analiz edilmesiyle anlaşılacağı inancındayım.

Genel Kurmay Başkanı Yaşar Büyükanıt'ın 12 Nisan tarihli basın toplantısında yaptığı açıklama, Özgür Çiçek‘in Ordu Demokrasiye El Koydu [1] başlıklı makalesinde belirttiği üzere, Kürt muhalefeti ve özgürlüklerin genişletilmesinden duyulan rahatsızlık odaklıydı. Açıklamada Türk Silahlı Kuvvetlerinin ülkenin olmazsa olmaz unsuru olduğuna vurgu yapılıyor, bu unsurun çatırdaması halinde sistemin tepetaklak gideceği vurgulanarak, yapılan açıklamaların kamuoyu nezdinde taraf bulması sağlanmaya çalışılıyordu. Ülkenin ulusal yapısına dikkat çekilip ordunun “terörle mücadele” konusunda elinin kolunun bağlandığı vurgulanıp AB uyum yasalarına buradan gönderme yapılmaktaydı. TSK (Türk Silahlı Kuvvetleri)'nın hemen her açıklamasında, genellikle askeri kararlılığın siyasi karalılıkla bir arada hareket etmesi gerektiği vurgulanıyordu. Askeri bürokrasi, sınır ötesi harekatın bir türlü gerçekleşememesinin nedeni olarak siyasetin zaaflarından dem vuruyor, giderek yoğunlaşan çatışma ortamının tek sorumlusunun siyasi kanat olduğu izlenimini yaratmaya çalışıyordu. Bu bağlamda bakıldığında, Başbakan'ın Diyarbakır'da Kürt sorununu dile getirmesinin ve bazı siyasi temsilcilerin bu yöndeki beyanatlarının TSK içersinde rahatsızlık uyandırdığı anlaşılabilmektedir.

Genel çerçevede vurgu noktalarına değinmeye çalıştığım 12 Nisan açıklamasının 15 gün sonra gece yarısı GKB'nin internet sitesinde yayınlanan muhtıra niteliğindeki açıklama, Cumhurbaşkanlığı seçim sürecinde TSK'nın bu sürece yaklaşımını net bir şekilde ifade ediyordu. Laik sisteme vurgu yapılan açıklamada, TSK'nın laiklik konusunda “taraf” olduğu açıkça dile getirildi. Açıklamada her türlü seçeneğin masada olduğu vurgusu, kamuoyunca, iktidara yapılan darbe tehdidi olarak yorumlandı. GKB'nin açıklamasının gecesinden başlayarak, ana akım medyada sıklıkla muhtıra tartışmaları yer buldu, bu tartışmaları analiz ettiğimizde genel olarak ‘kabullenmeci' bir eğilimin olduğunu gördük. Çoğu siyasi lider açıklamaların vahameti ve ülke demokrasisine zararları konusunda herhangi bir beyanatta bulun(a)madı. Siyasi kanattan en ciddi tepki ertesi gün Bakanlar Kurulu toplantısı sonrası AKP adına Adalet Bakanı Cemil Çiçek tarafından yapıldı ve TSK'ya, Başbakanlığa bağlı bir kurum olduğu hatırlatıldı, fakat öteye de gidilmeyerek ordunun “taraflılığı” kamuoyu nezdinde tartışmaya açılmadı.

27 Mayıs'a gelmeden, en yakın tarihte cereyan eden Şemdinli olayları ve olaylar sonrasında savcı tarafından hazırlanan iddianame, andıçların sızdırılması, Atabeyler operasyonu, Nokta Dergisi'nin yayınladığı “Darbe Günlükleri” döneminde ordu, demokratikleşme ve insan hakları çerçevesinde tartışmaya açılmış ve bu tartışmanın üzerine gidilmiş olunsaydı muhtıra karşısında birçok kesimin çok daha cesur adımlar atabilmesinin önü açılabilirdi. Fakat tam tersi gelişmeler meydana gelerek ordu hakkındaki tartışmalar kamuoyu gündeminden bir bir silindi. Gündemden silinmekle birlikte iddiaları yayınlayanlar hakkında insan hakları ihlalleri yapıldı: Şemdinli iddianamesini hazırlayan savcı görevinden alındı, darbe günlüklerini yayımlayan Nokta Dergisi'nin yayın hayatına son verildi. Bu gelişmeler, “ordunun eylemlerinin tartışılamaması tabusunun” göstergesi niteliğindedir. Tartışmaların ve eleştirilerin orduya yöneltildiği zamanlarda, TSK bu konudan duyduğu “rahatsızlığı” her daim dile getirdi. Sık sık çeşitli mercilerden ve askeri bürokrasinin en rütbelilerinden duyduğumuz “orduyu yıpratma”, “devletin kurumlarını karşı karşıya getirme” argümanlarına kamuoyu nezdinde ana akım medya aracılığıyla taraf bulunmaya ve yapılan insan hakları ihlalleri meşru bir zemine oturtulmaya çalışıldı.

12 Nisan ve 27 Nisan açıklamalarının birkaç yerde belirtilmekle birlikte gerekli önemin verilmediği bir nokta mevcut.22.05.1930'da kabul edilen ve 15.06.1930 tarihinde resmi gazetede yayınlanarak kanunlaşan Askeri Ceza Kanunu'nun 148. maddesi [2] şöyle:

Madde 148: Askeri şahıslardan

A)Siyasi bir partiye üye olmak için müracaat eden veya herhangi bir suretle siyasi partilere girenler,

B)Siyasi amaçla toplantı yapan veya aynı amaçla siyasi gösterilere katılanlar,

C)Siyasi amaçla nutuk söyleyen, demeç veren, yazı yazan,telkinde bulunanlar,

D)Siyasi toplantılara resmi veya sivil kıyafetlerle katılanlar,

E)Herhangi bir sebeple yalnız veya toplu olarak siyasi mahiyette beyanname hazırlayan, hazırlanmış beyannameyi imzalayan, imzalatan veya yayın organlarına ulaştıran veya dağıtanlar,

Fiil daha ağır bir ceza gerektirmediği takdirde, bir aydan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Bu cürümler, seferberlikte işlenirse ceza iki misli olarak hükmolunur.

12 Nisan açıklamaları ve 27 Nisan açıklamalarını yapan asker veya askerler ve Genel Kurmay Başkanı Yaşar Büyükanıt maddenin B, C, E bentlerine göre suç işlediler. Her fırsatta dile getirilen ve Anayasa'nın değişmez hükmü olan “Türkiye Cumhuriyeti laik, demokratik, sosyal, hukuk devletidir.” ilkesinin hukuksal kısmının neden askeri bürokrasi söz konusu olunca işlemediği veyahut işletilemediği demokrasi açısından vahimdir. Sivil bürokrasi ile askeri bürokrasi arasındaki ayrımın hukukçular başta olmak üzere halk nezdinde nasıl işlediğinin bir diğer örneği de CHP lideri Deniz Baykal ve Başbakan Erdoğan hakkında açılan davalarda gördük. Anayasa Mahkemesi'nin kararları öncesinde her iki liderinde basına yaptığı açıklamalar hakkında “yargıyı etkilemeye yönelik açıklama” değerlendirmesiyle suç duyurusunda bulunulmasına karşın, Cumhurbaşkanlığı seçimlerinin birinci turunun tamamlanmasının ve CHP'nin Anayasa Mahkemesi'ne gideceğini açıklamasının gecesinde GKB'nin muhtırayı yayımlamasının birçok hukukçu ve halk tarafından yargıyı etkilemeye yönelik bir açıklama olarak değerlendiril(e)memiş olması, ordunun halk tarafından nasıl içsel bir mevzuu olduğunun en büyük kanıtı olsa gerek. Ana akım medyada yargıyı etkilemeye yönelik olduğu savunulan Deniz Baykal'ın ve Erdoğan'ın açıklamaları yer bulup bu kanaatin birçok kişi tarafından desteklenmesine karşın, bizzat Adalet Bakanı Cemil Çiçek tarafından ordunun açıklamasının yargının kararını etkileyebileceği kaygısı dile getirilmesine rağmen kamuoyu nezdinde bu açıklamanın değer bulamaması ordu vesayetinin ülkede ne kadar derin olduğunun en güçlü kanıtlarından.

Biraz evvelde belirtmeye çalıştığım üzere halkın yüksek bir kısmına nüfuz etmiş, ordunun ve ordunun eylemlerinin içselleştirilmesi mevzusu nedeniyle ordu geneli itibariyle tam anlamıyla tartışıl(a)madı. Fakat 2000'den bu yana AB uyum yasalarıyla birlikte ordunun siyasetteki ağırlığı zaman zaman tartışmaya açılmıştır. Sorun bu tartışmanın paranoyaklıktan uzak bir çerçevede ne kadar derinleştirileceği ve nereye evirileceğidir. Bu tartışmayı ilerletmek ve insan hakları temelinde bir noktaya evirilmesine hizmet etmek çok önemlidir.

Bu süreçte bir diğer önemli gelişme ise birçok ilde tertiplenen ve de ciddi katılımın olduğu “Cumhuriyet Mitingleri”dir. Ankara, İstanbul, Adana, Manisa, Çanakkale'de düzenlenen bu mitinglere ulusalcı-milliyetçi denilebilecek birçok kurum, kuruluş, dernek,vakıf katılım gösterdi. Mitinglerin neye hizmet ettiği tartışmasına girmeden kısaca bir kavram kargaşasını açıklığa kavuşturmak şart. Mitinglerle ilgili tartışmalarda ve tertip komitelerinin açıklamalarında Sivil Toplum Kuruluşu (STK) vurgusu yapılmaktaydı.

Özellikle 14 Nisan Tandoğan mitinginde karşı karşıya kaldığımız manzaralar ve kuruluşların taban hareketlerinin ordu kökenli kişilerden oluşması mitinglerin sivil bir eylem niteliği taşıyıp taşımadığı konusunda soru işaretleri yaratmakta. Tartışmayı somutlaştırmak açısından STK'nın kelime anlamına bakmakta yarar var. STK: Resmi kuruluşlar dışında ve bunlardan bağımsız olarak çalışan; politik, sosyal, kültürel, hukuki ve çevresel amaçları doğrultusunda lobi çalışmaları, ikna ve eylemlerle çalışan, ve çalışanlarını gönüllülük usulüyle alan, kâr amacı gütmeyen ve gelirlerini bağışlar veya üyelik ödemeleriyle sağlayan kuruluşlardır. Sivil toplum kuruluşları oda, sendika, vakıf ve dernek adı altında faaliyet gösterir. Vakıflar ve dernekler topluma yararlı bir hizmet geliştirmek için kurulmuş yasal topluluklardır. Bu tanıma bir de şunlar eklenebilir: STK'lar devletin toplumun her alanına yayılmasında engel teşkil eden ve de devletin tüm kurumlarını ve de kurumlarının uygulamalarını denetleme mekanizmalarında söz sahibi olan eleştiren, sorgulayan ve sonuçlarını kamuoyuyla paylaşan kuruluşlardır.[3]  Bu tanımlar ışığında mitinglere katılan kuruluşlar “devletten çok devletçi”dir, adeta devletin birer “ideolojik aygıtı” olarak işlev görmektedirler. Dolayısıyla mitinglere katılım gösteren çoğu kuruluşu STK olarak nitelemek çok doğru değildir.

Mitinglerin genelinde gördük ki iktidar söylemi tekrar ve tekrar dile getirilerek ulus devlete vurgu yapıldı. Hrant Dink cenazesine gönderme yapılarak “Hepimiz Türk'üz, Hepimiz Mustafa Kemal'iz” sloganları atıldı. “Ordu'nun göreve” çağrıldığı pankartlar açıldı .Kürsülerden zaman zaman azınlıklara yönelik şiddetli söylemler alkış buldu. Bütün bu gelişmeler son yıllarda giderek yükselen statükocu, şovenist ve milliyetçi düşüncelerin halkın geneline yayılmaya başladığının göstergesidir.

Son yıllarda artan bir ivmeyle hız kazanan demokratikleşme yolundaki bütün bu engellerin çıkmasında sol siyasetin önemli payının olduğu kanısındayım. 80'den sonra giderek sol sahneden çekilmeye başladı, sahnede kalan birçok sol siyasi parti ise dogmatik totaliter ideolojileri temel alan bir siyasi eğilime evirildi. Bu kapsamda solda olma iddiasında olan partilerin parti programlarını tekrar baştan ele almaları ve ülkede meydana gelen gelişmeler hakkında gerçekçi tahliller yapıp politikalar üretmeleri şarttır. Ülkede barışı, adaleti, halkarın bir arada kardeşçe ve eşit yaşamasını savunan her kesimin bu süreçte demokratikleşme adına atacağı her adım ülke demokrasisi için son derece önemlidir.

---