Hükümete Uyarı: "Nükleer Maceradan Vazgeçilmelidir."

TMMOB-Elektrik Mühendisleri Odası'nın, sivil toplum kuruluşlarının ve tüm çevrecilerin 1970 yıllardan beri karşı çıktığı ve kamuoyunu sürekli uyardığı, ancak gelmiş geçmiş tüm enerji bakanlarının peşinden koştuğu (Sn. Cumhur Ersümer gibi bazı eski Bakan ve teknokratların Yüce Divan'da yargılanmasına ve "beyaz enerji" davasının gündeme gelmesine yol açan), ülkemizde uygulanan enerji politikalarının en "sorunlu" örneği olan nükleer santral kanun tasarısının ve seçimlerden önce yapılacağı söylenen ihalenin; hem de Karadeniz'de çok ciddi çevre-sağlık sorunlarına yol açan "Çernobil Nükleer Santral Faciası"nın 21. Yıldönümü'nde tekrar gündeme getirilmesi, çok vahim bir "hatadır". Umarız, bu "hata"dan dönülür ve başımıza Ülkemizi batırabilecek, sonu gelmeyecek büyük bir "bela" daha açılmaz.

Enerji Bakanı Sn. Hilmi Güler tarafından; "daha önce yapılan ihale süreçlerindeki hataların tekrarlanmayacağı" ifade ediliyor. Demek ki önceki hükümetler bu "hatalarla" her şeye rağmen ihale yapmayı başarabilselerdi, bugün; nükleer santral ihalesinde yapılan yolsuzlukları inceliyor ve projeyi iptal ettirmeye, hatta milyarlarca dolar tazminat ödememek için tahkime gitmeye çalışıyor olurduk.

Temmuz 2000 Akkuyu Nükleer Santral İhalesi'nin iptalinden sonra, TEAŞ eski Danışmanı ve TAEK eski Başkanı Sn. Prof. Dr. Ahmet Yüksel Özemre ile Enerji Bakanı eski Danışmanı Sn. Prof. Dr. Ahmet Bayülken çok çarpıcı açıklamalarda bulunmuşlardır; "Sonra 1998-2000 arasında TEAŞ'ın Akkuyu Nükleer Santral İhalesi'nde Başdanışmanı oldum. Orada bir sürü rapor yazdım. En sonunda, o zaman Enerji Bakanı'nın danışmanı olan Prof. Dr. Ahmet Bayülken ile birlikte, ihaleye giren üç firmanın tekliflerini en ince ayrıntısına kadar inceleyen 221 sayfalık analitik bir rapor yazdık. Ama ortada muazzam bir rüşvetin dönmekte olduğu apaşikardı", "İsmini telâffuz etmek istemem. Herkes biliyor zâten. Yabancı bir Alman-Fransız konsorsiyumu Biz Türkiye'ye lâyık olduğu nükleer santralleri kazandırmaya çalışırken, bütün çabalarımıza rağmen muvaffak olamadık ama en azından söz konusu konsorsiyumun Türkiye'ye 25 senesini kaybettirmesinin ve 40 milyar dolar da zarar vermesinin önüne geçtik." (1).

Gazetelere demeçler veren "Anavatan Partisi eski Genel Başkan Yardımcısı Emin Şirin (Ekim 2006 da Genç Parti'ye geçti.), hükümetin nükleer santral ihalesini seçimden önce mutlaka bitireceğini belirterek "Çünkü bu işlerde komisyon asgari yüzde 15 dedi. Şirin 'Ortada linyit santralları kurulması imkânı varken, linyit santrallarının kurulması büyük işgücü de yaratacakken, nükleer santral gibi süper lüks ve manasız bir işe, üstelik de ihalesiz girmek, vatana ihanettir. Bunu sadece ve sadece bir komisyon alma arzusu olarak görüyorum. Nükleer santrallarda komisyonun yüzde 15-20 arası olduğunu bilmeyen uluslararası tecrübeye sahip bir tek kişi yoktur' diye konuştu".

Hükümetin bu ihale sürecinde tümüyle yanlış yaptığını ve ihaleyi beceremeyeceğini belirten Prof. Dr. Erdinç Türkcan da, şok iddialarda bulunuyor; "Bir gün TAEK Başkanı Çakıroğlu'na çıktım. Oturduk, konuştuk. Bana bir yığın hikâye anlattı. Ama nükleer ile ilgili hiçbir şey konuşmadı. Zaten konuyla alakası olmayan birisi. Yazık Türkiye'ye." (2).

Maalesef yalnızca biz de değil, daha önce nükleer santral kurmuş "tecrübeli" gelişmiş ülkelerde de birçok "sorun" yaşanıyor. "Finlandiya'daki Olkiluoto santrali 4 milyar dolara malolacaktı; yapımcı firma Fransız Areva, 18 aylık erteleme nedeniyle şimdiden 1 milyar dolar daha istiyor. Ayrıca Areva'nın ortağı Siemens de milyonlarca dolar zarara uğradığını açıkladı. (6 Mart, Wall Street) İnşaat bitinceye kadar kim bilir daha kaç erteleme olacak, faturaya kaç milyar dolar daha eklenecek?

Üstelik 4 milyar dolarlık başlangıç fiyatının, sübvansiyonlu olduğu iddiaları da var. Deniyor ki nükleer teknolojisini pazarlamak isteyen Fransa, yıllar sonra ilk reaktörü her ne koşulda olursa olsun yapmak için Olkiluoto projesine el altından para akıtmış. Greenpeace'in şikâyeti üzerine konu, Avrupa Komisyonu'nda incelemede!

Finlandiya Nükleer Denetim Otoritesi Direktörü Jukka Laaksonen'in ertelemeye neden olan hatalar zinciriyle ilgili teşhisi şu: ‘Yıllar boyu tek nükleer santral inşa edilmediği için sektörde know-how da kaybolmuş, disiplin de... Mühendisinden sıradan işçisine her düzeyde uzman eleman yok. Çoğu emekli olmuş, hatta kimisi ölmüş, geri kalanlar iş bulamadıkları için başka sektörlere geçmişler'."(3).

"Teknolojinin emekleme döneminde, radyoaktif atık yönetimi tekniklerinin gelişmediği bir aşamada inşa edilip işletilmemiş olan bu tesislerin, tahminlerin ötesinde kirlenmeye yol açtığı anlaşılıyor. Örneğin İngiltere'deki 20 kadar tesis için kapatılma ve çevre temizliği faturasının 100 milyar doları bulacağı sanılmakta"(4).

Bu "itiraf ve iddia"lardan sonra, hiçbir nükleerci biliminsanı-uzmanı, teknokrat ve siyasi; ülkemiz için nükleer santralların; "en ucuz, temiz, zorunlu, hızlı çözüm" olduğunu, "altyapımızın hazır ve yeterli olduğunu" söyleyemez, söylese de artık "inandırıcı" olamaz.

"HIZLANDIRILMIŞ" NÜKLEER SANTRALLAR; "HIZLANDIRILMIŞ" TRENLERİ ANIMSATIYOR !

ABD'deki nükleer santral yapımları en az 15 yıl, Arjantin ve Brezilya'daki son nükleer santral yapımları ise 25-26 yıl sürmüştür. Siz; 40 yıldır nükleer santral ihalesini yapamamış, şartnamesini bile kendi hazırlayamayan, ihalesinin kaç kere iptal edildiği bilinmeyen, ekonomik güvensizliklerin-belirsizliklerin-krizlerin kronikleştiği, yolsuzlukların en üst boyutta olduğu, dış borcu en fazla olan bir ülkede; 6-7 yılda nasıl "hızlandırılmış" nükleer santrallar kurabileceksiniz? Daha endüstrisindeki tehlikeli atık miktarını bilmeyen ve %1'ini bile toplayamayan, radyoaktif röntgen cihazlarını kontrol edemeyen, nükleer santral kurulması için TAEK, EPDK mevzuatı hazır olmayan, Hazinesinin hala garanti vermediği, yer lisansının hazır olmadığı (Sinop'ta yer lisansı yok, Mersin-Akkuyu'da ise 30 sene önce alınmış yer lisansının artık geçerli olamayacağı; hem o lisansı veren uzmanlar hem de TAEK bürokratları tarafından kabul edilmektedir.), daha önceki hükümetlerin "alım garantisi"ni eleştiren ancak "nükleer santral" için aynı yöntemi kabul eden, ihalesiz ve şaibeli bir sipariş verilebileceği kuşkusunun şimdiden oluştuğu, özelleştirmelerin, serbestleştirmenin başarısız olduğu, "Yüce Divan"ların, lisans iptallerinin yaşandığı "güvensiz-garantisiz" bir enerji piyasasında, normalde 15-20 yıllık bir süreç gerektiren ve en az 15 milyar doları bulabilecek 3 adet (toplam 5000 MW) nükleer santralı; ne devlet, ne özel sektör ne de ikisi birlikte yatırım yapıp, kuramaz.

İki yanlış, hiçbir zaman bir doğru yapmaz. Doğalgaz/petrol bağımlılığından ve lobisinden kaçalım derken, nükleer lobinin tuzağına düşülüyor. Enerji Bakanlığı'nın; "2020 yılında enerji bakımından dışa bağımlılık oranımızın %75 olacağı, acilen enerji çeşitliliğine gidilmesi gerektiği, enerji fiyatlarının sürekli arttığı, fosil kaynakların sonlu olduğu, enerji güvenliği" gibi nedenlerle nükleer enerjiye yeşil ışık yakması, hem de "kalıcı çözüm" olarak değerlendirmesi çok yanlış bir mantıktır? Doğalgaz, petrol dışa bağımlı da, "anahtar teslim" nükleer teknoloji ve uranyum "içe" mi bağlıdır? Fosil kaynaklar tükeniyor da, uranyum tükenmiyor mu? Petrol ve doğalgazda krizler yaşanıyorsa, fiyatları artıyorsa yakın gelecekte uranyumda ya da zenginleştirilme işleminde kriz yaşanmayacağının, fiyatının artmayacağının (nitekim uranyum fiyatlarında; 2004 yılı sonu itibariyle, bir önceki yıla göre %49 civarında bir artış, son 16 yılda ise 4 kat artış olmuştur.), ambargo uygulanmayacağının garantisini (Çekmece Nükleer Araştırma ve Eğitim Merkezi'ne ait 4,765 kg uranyum, halen ABD tarafından geri verilmemiştir.) kim verebilir? İran'ın bugün başına gelenler, yarın Türkiye'nin de başına gelebilecektir. Türkiye'nin de nükleer bir maceraya girmesi, Ortadoğu'da yeni bir "nükleer" yarış başlatabilecek, pandoramanın kutusu açabilecektir.

"2009 yılında oluşmasını beklenen elektrik açığının kapatılması için nükleer santral kurulmasının gündemde tutulduğu ve zorunlu olduğu" söylemi de artık inandırıcı değildir. Çünkü bu ülkenin insanları acilen nükleer santral yapılmazsa karanlıkta kalacağız "masalını" 35 yıldır çok dinledi. Ayrıca EMO'nun öngörülerinde ve en son üyeleri arasında hem kamunun hem de özel sektörün enerji duayenlerinin yer aldığı Dünya Enerji Komisyonu-Türk Milli Komitesi'nin 23.03.2006 tarihli açıklamasında; "Böylece birincil kaynaklarımız artan elektrik enerjisi talebini karşılamada yüksek senaryoda 2025 yılına, düşük senaryoda ise 2030 yılına kadar yeterli görülmektedir. Görülüyor ki, birincil kaynaklar yönünden elektrik enerji üretiminde nükleer santrallara çok acil ihtiyacımız bulunmamaktadır" denilmektedir.

HAZİNE, GARANTİ VERMİYOR, KREDİ KURULUŞLARI DA; "HAZİNESİZ" KREDİ VERMİYOR...

Sn. Başbakan tarafından ilk nükleer santral yeri olarak "seçilmiş!" Sinop için, bu işe talip olduğu söylenen İşadamlarıyla yapılmış olan "ikna ve pazarlama" toplantısından sonra gazete haberlerine göre ortaya çok "ilginç" yorumlar ve "olumsuz" yaklaşımlar çıkmış durumda…

"Enerji Bakanı Hilmi Güler ve Devlet Bakanı Ali Babacan başkanlığındaki toplantıda özel sektör, Hazine'den hem finans hem alım garantisi isteyerek, ‘Önceki yatırımlarda uğradığımız zarar güvenimizi sarstı' dedi.

Bu öneriye Ali Babacan'dan, ‘Garanti vereceksem kendim yaparım, Hazine'ye yük getirmeyin' yanıtı geldi. Özel sektör, toplantıda şu kaygı ve önerileri dile getirdi:

• Doğalgazdan üretilen elektriğe ÖTV konuldu. Uranyuma ÖTV konulmayacağını nereden bilelim?
• Biz yatırım yaptıktan sonra, dava açılır ve Danıştay engeli çıkarsa ne olacak?
• Hazine dış kredi için garantör olsun. Üretilecek elektriğe alım garantisi verilsin.
• Santral için yaklaşık 5 milyar dolar harcayacağız. Geri dönüşü nasıl olacak?"

"Hilmi Güler'in başkanlığında gerçekleştirilen toplantıya katılan büyük bir holdingin yetkilisi, ‘Nükleer santral ihalesiz ve yarışmasız yaptırılacaksa, finansörlerden nasıl kredi isteyeceksiniz?' sorumuza şu yanıtı verdi: ‘Enerji Bakanlığı'nın bize şu koşullarda nükleer santral yapacaksın' diye özel koşullarını içeren bir Niyet Mektubu vermesi gerekiyor. Bizim de bu mektuplarla kredi kuruluşlarının kapısını çalmamız gerekiyor. Ki, Hazine garantisinin olmayacağı bir ortamda bu bile yeterli olmayabilir. Çünkü gideceğimiz kuruluş, proje için çok ciddi harcamalar yapacak. Günün birinde hükümetler projeden vazgeçerse, bu masraflar da yanacak."

"Nükleer santral projesinin sağlam temellere oturtulması için dikkatli bir çalışma yürütmek gerektiğini belirten Türk Sanayicileri ve İşadamları Derneği (TÜSİAD) Enerji ve Çalışma Grubu Başkanı Arnold Hornfeld, ‘Nükleer santral projesinde, sağlam bir iş yapalım denilirse hazırlık sürecinin üzerine bir 3-4 yıl daha eklenmeli. Böylece bir başka Beyaz Enerji dosyası açılmasın' dedi".

"ULUSAL ENERJİ POLİTİKASI" OLUŞTURULMALIDIR.

Sayın Bakan ısrarla; "Para yazı da tura da gelse, hatta dik de dursa nükleer santralı kuracağız", " Nükleer enerji tercih değil, zorunluluktur", "Nükleer santral yapımı bizim için adeta bir namus meselesi oldu" demektedir. Oysa şu anda dünyada yalnızca 31 ülkede nükleer santral var. Geri kalan 170'den fazla ülke ise nükleersiz olarak yollarına devam ediyor. Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) tarafından yapılan ve 2030 yılına kadar olan dönemi kapsayan en son enerji raporlarında da; Dünya'daki nükleer enerjinin toplam elektrik üretimindeki payının 2000'de %17 iken 2030'da %9'a düşeceği ve günümüzde mevcut reaktörlerin yaklaşık %40'ının 2030'a kadar ekonomik ve teknolojik ömrünü dolduracağı öngörülmektedir.

Nükleer enerji misyonunu ve miadını; başta Avrupa olmak üzere gelişmiş ülkelerde tamamladı. Ancak özellikle Başkan Bush ve Başbakan Blair tarafından yoğun bir "lobi" propagandası ile "nükleer rönesans", "iklim değişikliğine çözüm" olarak nükleer santrallar yeniden canlandırılmaya çalışılmaktadır. Oysa nükleer santrallar ve diğer fosil enerji kaynakları; en başta kendileri çok büyük ve geri dönülemez bir çevre kirliliği, risk ve toplumsal maliyet yaratmaktadır. Ayrıca nükleer enerjinin; sonlu, finansman-yatırım-işletim-söküm maliyetleri açısında en pahalı, yakıt ve teknoloji olarak dışa bağımlı oluşu, hala çözülemeyen radyoaktif atık sorunu, ekolojik dengeyi bozması nedeniyle ve üretim güvenirliği-kaza-risk-terör açısından da en tehlikeli enerji üretim teknolojisi olduğu anlaşılmış ve kabul edilmiştir. "Tehlikeli, pahalı, yakıtı tamamen dışa bağımlı ve eski teknoloji nükleer santrallerin Türkiye'de kurulması yerine tamamen öz kaynaklarımıza dayalı hidrolik ve kömür santralleri kurulmaya devam edilmelidir" (5).

Bu, gerçeklerden yola çıkarak, ülkemizin enerji politikasının yeniden şekillendirilmeye çalışıldığı, özellikle enerji sektörümüzün yeniden yapılandırıldığı bu süreçte, önceliklerimizi ve tercihlerimizi artık nükleer enerji ve fosil enerji kaynakları yerine; yerli, ucuz, bol, temiz, çevreci, yenilenebilir, planlı, verimli, etkin, istikrarlı, bağımsız, doğru ve üretim, iletim, dağıtım altyapısı iyileştirilmiş enerji kullanımının sağlanmasını olarak değiştirmeliyiz. Bunu sağlamak için de; ilgili tüm kamu ve meslek kuruluşlarının, çevre derneklerinin, sivil toplum örgütlerinin birlikte yer/karar aldığı; "Ulusal Enerji Enstitüsü" ve uzun vadeli yeni bir "Ulusal Enerji Politikası" acilen oluşturulmalıdır.

---