Tiyatroda Cinsel Taciz

Bu seneki BarışaRock Festivali sırasında gerçekleştirilen feminist protestolar, çeşitli tiyatro çevrelerinde tacizciliği ile nam salmış Mehmet Esatoğlu'nu ve tiyatro eğitiminde cinsel taciz konusunu yeniden gündeme getirdi. Daha önce yaptığımız bir açıklamada, 2000 yılından bu yana alternatif tiyatro çevrelerinde tacizciliğiyle gündem olan Mehmet Esatoğlu ile ilgili kurumsal bir uyarıda bulunmamış olmamız üzerine kamuoyuna özeleştiride bulunmuştuk.

Festival sonrasında taciz konusu çeşitli tiyatro çevrelerinde yeniden tartışılmaya başlandı. Ne yazık ki bu tartışmaların bir kısmı dezenformasyona dayalıydı ya da taciz konusundaki ampirik verilere, tanıklıklara yer vermeyerek konuyu iddia düzeyinde ele alıyordu. Sürece müdahil olmuş bir kurum olarak tiyatro eğitiminde cinsel taciz tartışmalarını hatırlatma gereği duyduk:

2000 yılında bu mesele Amatör Tiyatrolar Çevresi (ATÇ) içinde Özgür Sahneli Kadınlar'ın kaleme aldığı "Alternatif Kültür Mü Yozlaşma Kültürü Mü?" yazısıyla gündem oldu. Bu yazı, eğitmenleri Mehmet Esatoğlu'nun tacizine maruz kalan kadınların tanıklıklarına dayanıyor ve tiyatro eğitiminde cinsel taciz konusunu ATÇ içinde tartışmaya açıyordu. Konuya duyarlılık gösteren gruplar tartışmanın önünü açmaya çalışırken meselenin tartışılacak bir yanı olmadığını savunan gruplar da vardı. Bunun bir çalışma yöntemi olduğu söylenerek taciz, sanatsal çalışma yöntemi adı altında olağanlaştırılmaya ve meşrulaştırılmaya çalışılmıştı. Bu argümanlar kabul görmeyince Mehmet Esatoğlu, komplo teorilerinin kurbanı olduğunu ve sanatsal olarak yok edilmeye çalışıldığını söyleyerek gündemi çarpıtmaya çalışmıştı. ATÇ'li bir grup kadın Tiyatroda Cinsel Tacize Karşı Kadın İnisiyatifi'ni oluşturmuş ve konuyu kadın hareketinin gündemine taşıyarak sanatta cinsel taciz konusunu feminist bir çerçeveden ele almaya çalışmışlar ve muhalif kurumları, çeşitli STK'ları durumdan haberdar etmişlerdi. Konuyla ilgili Sanatta Cinsel Taciz Panelini örgütlemişlerdi. Bu teşhir eyleminin amacı cinsel tacizi tartışmaya açmak, cinsiyetçiliğe karşı duyarlı muhalif kurumlardan tacizcilerin dışlanarak muhalif kültürün içeriden kirletilmesine engel olmaya çalışmaktı.

Konunun sağlıklı bir zeminde tartışılamaması üzerine ATÇ dağılmış; cinsiyetçilik karşıtı ve kadın haklarına duyarlı tiyatro grupları İstanbul Alternatif Tiyatrolar Platformunu kurmuş; ATÇ ile yollarını tamamen ayırmıştı.

2006 yılına gelindiğinde Mehmet Esatoğlu'nun taciz vakaları yerinden gündeme gelmiş; bunun üzerine İstanbul Alternatif Tiyatrolar Platformu - Girişim Eğitmenler Komisyonu uyarıcı bir yazı kaleme almıştı.

Tiyatro eğitiminde cinsel taciz tartışmalarına dair olgusal veriler sunan dört yazıyı sitemiz üzerinden kamuoyuyla paylaşmak istiyoruz:

İlk yazı tartışmayı açan Özgür Sahneli Kadınların kaleme aldığı Alternatif Kültür Mü Yozlaşma Kültürü Mü? yazısıdır. Muhalif Söylem, Sanatsal Yöntemin Sınırları ve Cinsel Taciz başlıklı ikinci yazı taciz konusuna duyarlı ATÇ'li kadınların oluşturduğu Tiyatroda Cinsel Tacize Karşı Kadın İnisiyatifi'nin konu üzerine değerlendirmesidir. Üçüncü metin Aralık 2000'de Boğaziçi Üniversite Demir Demirgil Tiyatro Salonu'nda gerçekleşen Sanatta Cinsel Taciz Paneli'nin deşifrasyon metnidir. Son yazı ise, Mehmet Esatoğlu'nun neden olduğu cinsel taciz mağduriyetlerinin artması üzerine Şubat 2007'de kaleme alınan İATP_G Eğitmenler Komisyonu'nu Açıklaması'dır.

Bu tarihin bazı feministler tarafından biliniyor olması BarışaRock protestolarında büyük bir etkendir. Ancak tek neden değildir. Mehmet Esatoğlu ve çevresi bu protestoları 2000 yılındaki tartışmalara dayandırmaktadırlar. Oysa bu eylemlerin tetikleyicisi birkaç sene önce Esatoğlu'nun taciz ettiği genç bir kadının alanda tacizcisi ile karşılaşması ve feminist hareket içinde konumlanan annesinin sürece müdahil olmasıdır. Bu taciz meselesinin ise 2000 yılında ATÇ içinde yaşanan olaylarla hiçbir ilişkisi yoktur.

Konunun yeniden gündemleştiği bu dönemde bir kez daha muhalif yapılara ve tiyatro çevrelerine cinsel taciz karşısında durarak kadın haklarından yana bir tavır almaları çağrısında bulunuyoruz.