bgst Yayınları - Müdahaleler

Bir muhalif entelektüel olarak Noam Chomsky’den söz etmek aslında hiç kolay değil. Dilbilim ve ayrıca uluslararası siyaset alanlarında iki ayrı mesleki kimliğe sahip bir akademisyen; insan beyninin özgül işleyiş biçimlerinin keşfedilmesi yolunda çığır açan buluşlara imza atmış bir bilim insanı; büyük sermaye ve devlet iktidarının kamu bilincini nasıl ve hangi araçlarla kontrol ettiğini şimdiye kadar yanlışlanmayan yüzlerce olguya dayanarak kanıtlamış bir araştırmacı. Araştırmacı kimliğinin ötesinde, demokrasi-için-eğitim anlayışını tutkuyla savunan, öğrencilerine kendi kendine keşfetmenin ve öğrenmenin kapılarını aralayan bir öğretmen. Ayrıca, dünya ölçeğinde, özellikle ABD iktidarının mağdur ettiği halklarla güçlü bir empati kuran, ziyaret ettiği pek çok ülkede ezilenlerin sevgisiyle karşılanan bir aktivist. Öğrencisi C. P. Otero’nun sözleriyle ifade edecek olursak, “doğruluk ve adalet inancı az rastlanır ve erişilmesi güç bir düzeye erişmiş, ender ve eşsiz düzeyde sistematik bir düşünür ve bilim insanı.”

Ne var ki, Chomsky’nin sahip olduğu entelektüel ve ahlaki saygınlık onu büyük sermaye gruplarının egemen olduğu ana-akım medyada görünür kılmaya yetmiyor, çünkü geliştirdiği toplumsal ve siyasi eleştiri çizgisi, bu medyanın en liberal kanadında müsamaha gösterilen fikir yelpazesinin sınırlarını dahi aşıyor. Devlet iktidarının ve büyük sermaye gruplarının ilan ettiği konseptler içerisinde kalem oynatan ve köşe yazıları ve televizyon programları aracılığıyla her gün evimize misafir olan yüzlerce kamusal entelektüelden farklı olarak, Chomsky, iktidarın mantığını temelden sorgulayarak bunun evrensel ahlaki ilkelerle nasıl çeliştiğini gözler önünde seriyor. Sözgelimi, ABD ana-akım medyasında Irak savaşının en sivri muhaliflerine göre savaş kararı yanlıştır, çünkü çok maliyetlidir ve artık toplum bu maliyeti kaldıramamaktadır. Chomsky ise esas olarak “ABD’nin orada ne işi olduğunu” sorgular; ona göre temel mesele ABD’nin neden başaramadığı değildir. İşgal yanlıştır, çünkü her şeyden önce gayrı ahlakidir ve tüm iktidarlara has bir küstahlık ve kendini beğenmişliğin tezahürüdür.

Müdahaleler, Noam Chomsky’nin, ABD’de City Lights Books tarafından Interventions (Temmuz, 2007) adıyla yayımlanan kısa görüş yazılarının genişletilmiş bir derlemesini içeriyor. Orijinal baskıdan yaklaşık bir yıl sonra BGST tarafından yayımlanan Türkçe baskıya Chomsky’nin 2007-2008 yılları arasında yazmaya devam ettiği görüş yazılarının da eklenmesi kitabın güncel önemini bir kez daha artırıyor. Yazıların neredeyse tamamı, New York Times Haber Ajansı tarafından dünyadaki çok sayıda medya organına dağıtılmak üzere yaklaşık on beş günlük aralıklarla kaleme alınmış. Yukarıda özetlediğimiz nedenlerle New York Times ya da Washington Post gibi ABD ana-akım medyasında kendisine pek yer bulamayan bu yazılar, ABD karşıtlığının neredeyse bir devlet politikasına dönüştüğü pek çok Latin Amerika ülkesinde ana-akımda görünürlük kazanabilmiş. Bunun dışında, ABD’de bazı yerel gazeteler aracılığıyla, ayarıca irili ufaklı muhalif pek çok internet sitesi ve blog üzerinden dünya ölçeğinde paylaşıma açılmış.

Müdahaleler’deki yazıları takip ederek 2002-2008 yılları arasında dünya siyasetine egemen olan temel meseleleri ve ABD’nin bu meseleler karşısında benimsediği konumu Chomsky’nin bakış açısıyla öğrenmek mümkün. Yazılar, birer köşe yazısı uzunluğunda olmalarına karşın, sonradan bizzat Chomsky tarafından ilave edilen notların da katkısıyla olgusal bakımından son derece zengin bir içeriğe sahip. Titizlikle derlenip bağlantıları kurulan bu olguların ana-akım içerisinde gizlendiğini veya önemsizleştirildiğini, dolayısıyla okuyucular tarafından pek de bilinmeyen vakalar olduğunu vurgulamakta yarar var. Chomsky’nin kısa görüş yazılarının diğer bir özelliği ise, uzun ve hacimli yazılarında rastlanan keskin akıl yürütme ve ahlaki sorgulama biçiminin hâkimiyetini koruması. Diğer yandan, eski fıkra yazarlarında görülen incelikli ve yer yer ironi dolu bir dil göze çarpıyor.

Kitap, Irak’ın işgaline, Bush yönetimine, Filistin-İsrail sorununa, yükselen nükleer savaş tehlikesine, Latin Amerika’daki özgürleşme rüzgârlarına, ABD-İran ihtilafına ve bunların yanı sıra ABD iç siyasetiyle ilgili çeşitli konulara değiniyor. Müdahaleler’i okuyarak yalnızca bu konularda ve baskıcı ABD rejiminin hususiyeti hakkında bilgilenmiş olmuyoruz. Çok daha önemlisi, ana-akım medya için tayin edilen tartışma gündeminin aslında ne kadar kısır olduğunu; insanlığın iklim krizi ve nükleer savaş tehdidiyle yok oluşa doğru sürüklendiği çağımızda, insanlığın bekasına hizmet edecek gerçek alternatiflerin pekâlâ mevcut olduğunu da görüyoruz.

Ali K. Saysel