Müzik

Alan Çalışmaları


Ayarlanabilir Mikrotonal Gitar

“Ayarlanabilir Mikrotonal Gitar” (Adjustable Microtonal Guitar); 2008 yılında Tolgahan Çoğulu tarafından tasarlanmış,  aynı yıl İstanbul Teknik Üniversitesi Dr. Erol Üçer Müzik İleri Araştırmalar Merkezi bünyesinde Prof. Şehvar Beşiroğlu yürütücülüğünde bir bilimsel araştırma projesi olarak kabul edilip finanse edilmiş ve 2009 yılında Ekrem Özkarpat tarafından yapımı tamamlanmıştır.

Tolgahan Çoğulu, “Ayarlanabilir Mikrotonal Gitar”ı Walter Vogt’un gitardaki entonasyon sorunlarını çözmek için 1985 yılında icat ettiği Vogt gitarından esinlenerek tasarlamıştır. “Ayarlanabilir Mikrotonal Gitar”da her telin altında bulunan kanallar aracılığıyla tüm perdeler hareket ettirilebilmektedir. Ayrıca gitar klavyesine istenilen miktarda perde eklenip çıkarılabilir.

Videolar

-Fidayda – Anonim Anadolu Halk Ezgisi – Düzenleme: Tolgahan Çoğulu 
http://vids.myspace.com/index.cfm?fuseaction=vids.individual&videoid=60628502

-Aşık Veysel Şatıroğlu - Kara Toprak –– Düzenleme: Ricardo Moyano
http://vids.myspace.com/index.cfm?fuseaction=vids.individual&videoid=59834120

-Abdülkadir Meragi – Rast Nakış Beste – Amed Nesim-i Subh Dem – Düzenleme: Behzat Cem Günenç
http://vids.myspace.com/index.cfm?fuseaction=vids.individual&videoid=59834266

-Onur Türkmen – Merhamet
http://vids.myspace.com/index.cfm?fuseaction=vids.individual&videoid=59833829

-William Allaudin Mathieu – Lattice İşi
http://vids.myspace.com/index.cfm?fuseaction=vids.individual&videoid=60628956

Ayarlanabilir Mikrotonal Gitar’ın yapılışında üç temel hedef vardır:

  1. Makamsal müzikleri gitar ile çalabilmek.
  2. Çağdaş klasik batı müziğindeki mikrotonal müzikleri çalabilmek.
  3. Eşit tampereman sistem dışındaki akort sistemlerini çalabilmek.

Mikrotonlar ve Mikrotonal Müzik

Klasik batı müziğinde eşit tampereman olarak adlandırılan sistemde bir oktavda 12 yarım ses vardır:

Do

Do#
Reb

Re

Re#
Mib

Mi

Fa

Fa#
Solb

Sol

Sol#
Lab

La

La#
Sib

Si

Do

Standart klasik gitarlarda perde aralıkları ve piyanolarda tuş aralıkları yarım sestir.

Yarım sesten daha az olan aralıklara klasik batı müziği teorisinde “mikroton” denmektedir. Mikrotonların kullanıldığı çağdaş klasik batı müziği eserleri “mikrotonal müzik” olarak adlandırılmaktadır. Örneğin Meksikalı besteci Julian Carrillo bazı eserleri için bir oktavı 96 aralığa bölmüş ve bu sesleri kullanmıştır.
“Mikrotonal müzik” terimi aynı zamanda eşit tamperaman sistemdeki yarım ses aralıklardan farklı olan aralıkları kullanan müzikler için de kullanılmaktadır. Örneğin Pisagor akort sistemi (Pythagorean tuning) ya da doğal akort sistemi (just-intonation) ile bestelenmiş eserlere mikrotonal müzik denmektedir.

Osmanlı/Türk sanat musikisi teorisinde mikrotonlara “koma” denmektedir. Bu teoride bir tam ses 9 eşit parçaya bölünmektedir. Her bir parçaya koma ismi verilmiştir.


Do

1/9

1/9

1/9

1/9

1/9

1/9

1/9

1/9

1/9

Re

Klasik Gitar ve Mikrotonlar

Günümüze kadar gitaristler/besteciler yukarıda bahsedilen mikrotonal müzikleri gitar ile çalabilmek için birçok yol denemişlerdir:

1) Perdesiz gitar: Türkiyeli gitarist Erkan Oğur makamsal müzikleri çalabilmek için perdesiz gitarı 1976 yılında icat etmiştir. Bu gitarın klavyesinde perdeler yoktur. Ud çalgısında olduğu gibi tüm mikrotonlar/komalar çalınabilmektedir. 

2) Perdecikler (fretlet): Normal gitar klavyesine ek perdecikler (fretlet) çaktırılarak mikrotonlar elde edilmektedir. Bu perdecikleri John Schneider, Lily Afshar, Onur Türkmen gibi gitaristler kullanmaktadır. Bu perdeler sabittir ve çaktırıldıkları yerlerden başka yere oynatılamazlar. Tom Stone 1977 yılında gitarın klavyesinin değişebileceği bir gitar icat etmiştir (Guitar with Interchangeable Fingerboards – Değişebilir Klavyeli Gitar). John Schneider, bu gitarda birçok farklı mikrotonların/komaların olduğu klavyeler kullanarak günümüze kadar birçok kayıt gerçekleştirmiştir.

3) Vogt Gitarı (Hassas Akortlanabilir Gitar Klavyesi / The Fine-Tunable Precision Fretboard): Alman yapımcı Walter Vogt (1935-1990), gitardaki entonasyon problemlerini çözmek için 1985 yılında tüm perdelerin, tellerin altındaki kanallarda belli bir mesafede oynatılabileceği bir gitar icat etmiştir. John Schneider ve Wim Hoogewerf, Vogt gitarını mikrotonları çalacak şekilde düzenleyip kullanmıştır. Günümüzde Vogt gitarını Herve Chouard isimli luthier yapmaktadır.

4) Bazı Tekniklerin Kullanılması:
            a) Telleri Kaldırmak (Bending): Telleri sol el parmaklarıyla yukarı ya da aşağı yönlere kaldırarak mikrotonlar elde edilebilir. Örneğin Ricardo Moyano, Aşık Veysel’in “Kara Toprak” eserinin gitar düzenlemesinde bu tekniği kullanmıştır.  
            b) Tel akortlanması: Bir tel istenilen mikrotona göre akortlanır. Çalınmak istenen mikroton, boş tel ile ya da o telin üzerindeki perdelerle çalınır. Örneğin Tolga Tüzün’ün iki gitar için bestelediği “İki Minyatür” eserinde, bir gitarın tüm telleri diğer gitara göre çeyrek ses tiz akortlanmıştır.
            c) Çalınan perdenin sol tarafının titreştirilmesi: Sol el parmağıyla bir perdeye basılır ve sol el parmağının sol tarafında kalan tel, sağ el ile çalınır. Bu teknikte basılan perdenin sol tarafındaki mesafe titreşir ve eşit tampere olmayan seslere ulaşılır. Ceyhun Şaklar, “Anadolu Taklitleri No.3” isimli eserinin giriş kısmındaki melodide bu tekniği kullanmaktadır.
d) Bazı araçların kullanılması: Elektro gitarda kullanılan slide aleti ya da kalem, havan gibi aletler klasik gitarda mikroton elde etmek için kullanılabilir. Bu aletler tellerin üzerine hafifçe dokundurulur ve kaydırma yapılırken mikrotonlar elde edilebilir. Mustafa Tınç’ın iki gitar için bestelediği “İki Elin Sesi” eserinde, tellere havan sürtülerek mikrotonlar çıkartılmıştır. 
             
Kaynaklar

İnternet Siteleri
Tolgahan Çoğulu’nun sitesi: http://www.tolgahancogulu.com
“Ayarlanabilir Mikrotonal Gitar” Myspace: http://www.myspace.com/adjmicrotonalguitar
Mikrotonal gitar sitesi: http://www.microtonalguitar.com
Mikrotonal gitar linkleri: http://xenharmonic.wikispaces.com/microguitar
Mikrotonal müzik festivali: http://www.microfest.org
Erkan Oğur hakkında bilgi: http://en.wikipedia.org/wiki/Erkan_Oğur
John Schneider hakkında bilgi: http://info.piercecollege.edu/departments/music/facultyStaffFiles/schneider.html
John Schneider’in makalesi “Just Guitar”: http://www.microstick.net/schneider.html
Luthier Herve Chouard sitesi:
http://www.geigen-und-gitarren-chouard-freising.de
Luthier Ekrem Özkarpat’ın sitesi:
http://www.gitaratolyesi.com/

Kitaplar
Harry Partch – “Genesis of Music”, Madison, Univ. of Wisconsin Press, 1974.
Stuart Isacoff – “Temperament” – Faber and Faber Press– 2002.
John Schneider – “The Contemporary Guitar” – University of California Press – 1985.
John Schneider – “Just Guitar” – Guitar International No. 6, 2004: 42-50.
W. A. Mathieu – “Harmonic Experience: Tonal Harmony from its Natural Origins to its Modern Expression”, 1997.
Diğer İlgili Kitaplar - - http://www.microtonalguitar.com/booksandmusic.htm




› Yazdırılabilir Versiyon
› Orijinal Versiyon: http://www.bgst.org/tr/alan-cal-malar/ayarlanabilir-mikrotonal-gitar

Paylaş:
E-bülten

BGST Aylık Bülten'e abone olmak için isim ve e-posta adresinizi bırakınız.

Tomtom Mahallesi, Kaymakam Reşat Bey Sok. 9/1 Beyoğlu - İstanbul / 0212 251 19 21

iletisim@bgst.org

BGST web sitesinde yayımlanan yazılar/çeviriler BGST sitesindeki orijinal linki verilerek kaynak gösterilmek ve yazarının/çevireninin adı mutlaka belirtilmek kaydıyla, ayrıca bir izin almadan internet üzerinden elektronik ortamda kullanılabilir. Yazı ve çevirilerin basılı ortamda kullanımı için yazar/çevirenin izni gereklidir.